Ποια δημοκρατική Ευρώπη; Απάντηση στον Γιούργκεν Χάμπερμας

Standard

του Ετιέν Μπαλιμπάρ

μετάφραση: Χρυσάνθη Αυλάμη

Το κείμενο του Γιούργκεν Χάμπερμας, του   Πέτερ Μπόφινγκερ και του Γιούλιαν Νίντα-Ρίμελιν, στο οποίο απαντάει ο Ετιέν Μπαλιμπάρ, δημοσιεύθηκε στα ελληνικά, σε μετάφραση Κάκης Μπαλή, στην Αυγή στις 19.8.2012. Η απάντηση του Ετιέν Μπαλιμπάρ, δημοσιεύθηκε στη Liberation, στις 3.9.2012.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Τάκης Κατσουλίδης, «Η Λήδα και ο κύκνος», 1993

Ο Γιούργκεν Χάμπερμας τοποθετήθηκε ξεκάθαρα όσον αφορά την κατάσταση στην Ευρώπη και τις αποφάσεις που απαιτεί: μετά το Zur Verfassung Europas(Για το ευρωπαϊκό Σύνταγμα), που μεταφράστηκε τον Μάη στα γαλλικά, η εφημερίδα Le Monde δημοσίευσε στις 27.8.2012 το άρθρο «Ευρώπη, περισσότερο παρά ποτέ», που ο γερμανός φιλόσοφος συνυπογράφει με τον Π. Μπόφινγκερ και τον Γ. Νίντα-Ρίμελιν. Επί της ουσίας, η θέση του Χάμπερμας είναι ότι η κρίση του ευρώ δεν έχει καμία σχέση με τα «λάθη» των σπάταλων κρατών που δυσκολεύονται να φτάσουν τα  «οικονόμα» κράτη (στα γερμανικά, η λέξη Shuld σημαίνει λάθος και χρέος…). Σχετίζεται, κυρίως, με την ανικανότητα των κρατών –που οι κερδοσκόποι βάζουν σε ανταγωνισμό–, να εξουδετερώσουν το παιχνίδι των αγορών και να επιβάλουν μια παγκόσμια ρύθμιση της οικονομίας. Γι’ αυτό τον λόγο δεν θα βγούμε από την κρίση, εάν η Ευρώπη δεν αποφασίσει να «κάνει το βήμα» της πολιτικής ενοποίησης που θα της επέτρεπε να υπερασπιστεί το νόμισμά της και, ταυτοχρόνως, να δρομολογήσει στο εσωτερικό της κοινωνικές πολιτικές όπως και πολιτικές μείωσης των ανισοτήτων που δικαιολογούν την ύπαρξή της. Ο φυσικός χώρος αυτής της μεταμόρφωσης είναι ο «ευρωπαϊκός πυρήνας» (Kemeuropa), δηλαδή η  ευρωζώνη, ενισχυμένη από τα κράτη που αναμένεται να ενσωματωθούν σ’ αυτήν (και ιδιαιτέρως την Πολωνία). Συνέχεια ανάγνωσης

Συνέχειες και ασυνέχειες στη σχέση του Χάμπερμας με τον διαλεκτικό υλισμό [1]

Standard

του Ουίλιαμ Αουθγουέιτ

μετάφραση-επιμέλεια: Αναστασία Μαρινοπούλου

Ο William Outhwaite (γενν. 1949), καθηγητής κοινωνιολογίας στο πανεπιστήμιο του Νιούκαστλ, είναι ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους μαρξιστές θεωρητικούς. Μεταξύ άλλων έχει γράψει τα New Philosophies of Social Science: Realism, Hermeneutics and Critical Theory (1987) Habermas. A Critical Introduction, 1994. Ετοιμάζει το βιβλίο Critical Theory and Contemporary Europe (New York: Continuum), καθώς και έναν τόμο με θέμα την Ευρώπη από το 1989. Ο καθηγητής Outhwaite θα βρεθεί αύριο, Δευτέρα 12 Φεβρουαρίου, στην Αθήνα και θα μιλήσει, στις 19.00, στο κεντρικό κτίριο του Πανεπιστημίου Αθηνών (Πανεπιστημίου 30), προσκεκλημένος του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πολιτική Επιστήμη και Κοινωνιολογία» του Πανεπιστημίου Αθηνών. Δημοσιεύουμε στη συνέχεια μια περίληψη της αυριανής ομιλίας.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 

Εντουάρντο Παολότσι, «Ο Βιτγκενστάιν στη Νέα Υόρκη», 1965

Οι άνθρωποι συχνά ταυτίζονται με τον μαρξισμό στη νεότητά τους αλλά σταδιακά απομακρύνονται από αυτόν. Νομίζω όμως πως δεν συμβαίνει το ίδιο με τον Χάμπερμας. Ήταν ήδη κριτικός φίλος του ιστορικού υλισμού στο βιβλίο Θεωρία και Πράξη (1963) και έχει παραμείνει το ίδιο, ενίοτε φιλικότερος ή κριτικότερος. Ένας ορθόδοξος μαρξιστής δεν θα είχε ασχοληθεί τόσο σοβαρά και ακριβοδίκαια το 1960 με το «Τέσσερεις Θέσεις ενάντια στον Μαρξ». «Αυτά τα σύγχρονα δεδομένα στις ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες», έγραψε, «(αλληλεπίδραση κράτους και κοινωνίας, ανερχόμενο βιοτικό επίπεδο, κατακερματισμός ή ακόμα και διάλυση του δυτικού προλεταριάτου καθώς και η σοβιετική δικτατορία) διαμορφώνουν ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο στη θεωρητική πρόσληψη του μαρξισμού…» (Habermas 1963: 166), και επίσης «στη σιωπηλή ορθοδοξία» (μάλλον είχε κατά νου τον Αντόρνο):  «της οποίας οι κατηγορίες αυτοαποκαλύπτονται στην εφαρμογή τους στην πολιτισμική κριτική[2], χωρίς να ταυτίζονται με αυτήν» (Habermas 1963: 170).

Ωστόσο ο μαρξισμός θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψιν ως μια «φιλοσοφία της ιστορίας με πολιτική πρόθεση» και να μην διασπάται σε εξειδικευμένα επιστημονικά πεδία, όπως στην περίπτωση του Σουμπέτερ (και ίσως επίσης στην περίπτωση του φίλου και παλιού συναδέλφου του Χάμπερμας,  του Ραλφ Ντάρενντορφ, του οποίου το έργο Class and Class Conflict in Industrial Society (1959) προσπάθησε να κάνει κάτι τέτοιο). Ακόμα νωρίτερα, το 1955, είχε καταστεί πρόδηλο σε ένα άρθρο-βιβλιοκρισία πως ο Χάμπερμας  ήταν εμβριθής γνώστης της σύγχρονης επιστημονικής παραγωγής για το έργο του Μαρξ.  Στο εν λόγω άρθρο μπορούμε ν’ ανιχνεύσουμε μοτίβα τα οποία παίζουν σημαντικό ρόλο στο μετέπειτα έργο του Χάμπερμας για τον Μαρξ. Συνέχεια ανάγνωσης