Δοκίμιο περί της επιούσιας υγείας και της θεραπείας από πάσα νόσο (αποσπάσματα)

Standard

Θανάσης Τζαβάρας (1933-2016): διανοούμενος, ανατρεπτικός και αναγεννησιακός-2

του Θανάση Τζαβάρα

Rene Magritte - Three nudes in an interior

Rene Magritte – Three nudes in an interior

α) Όταν ήμασταν νεαροί προαλειφόμενοι ασκληπιάδες, μεταξύ των άλλων ασκήσεων πνεύματος αλλά και ως εισόδιο ιεροτελεστία, καλούμασταν να γράψουμε εκθέσεις ιδεών που κατά κανόνα αποτελούντο από προμασημένες συνταγές καλλιέπειας και ευπρέπειας. Συνέπεσε, λοιπόν, σε μια από αυτές τις ασκήσεις να μας τεθεί ως θέμα το εξής: «άλλων ιατρός, αυτός έλκεσιν βρύων», δηλαδή «κάνει το γιατρό σε άλλους, ενώ ο ίδιος είναι γεμάτος πυώδεις πληγές» [απόσπασμα του Ευριπίδη (1086)]. Η πρώιμη ιατροκεντρική μας υπεροψία, μας επέτρεπε να αναπτύσσουμε με στόμφο την άποψη ότι ο θεράπων πρέπει να είναι καθ’ όλα υγιής και θεραπευμένος από πάσα νόσον και πάσαν μαλακίαν. Βεβαίως, η βεβαιότητά μας δεν συμπεριλάμβανε, ούτε άλλωστε μετά από τις περίπλοκες σπουδές μας θα συμπεριλάβει, πληροφορίες για την ψυχολογία, την κοινωνιολογία και την κοινωνική ανθρωπολογία της υγείας. Αν, λοιπόν, ήμασταν ελαφρώς μορφωμένοι, θα ξέραμε ότι διάσπαρτα καθ’ όλη την υφήλιο υπάρχουν τα φαινόμενα του σαμανισμού. Για μερικές από αυτές τις σχολές σαμανισμού για να είσαι ιερέας-μάγος-γιατρός θα πρέπει να έχεις θεραπευτεί από μία νόσο ή καλύτερα να πάσχεις πάντα από κάποια νόσο, για να μπορείς να είσαι καλός σαμάν (shaman). Συνέχεια ανάγνωσης

Αποχαιρετώντας τον Θανάση Τζαβάρα

Standard

Θανάσης Τζαβάρας (1933-2016): διανοούμενος, ανατρεπτικός και αναγεννησιακός-1

του Θανάση Καράβατου

4-tzavarasΛίγες μόνο σκόρπιες σκέψεις μπορώ να παραθέσω αυτές τις πρώτες ώρες της οδύνης για τον χαμό του Θανάση Τζαβάρα. Σκέψεις που βγαίνουν μέσα από την σαραντάχρονη συμπόρευσή μας στην κοινωνία και την επιστήμη, μέσα από την αδελφική φιλία που μας έδεσε ακατάλυτα.

  • Γνωριστήκαμε στο Παρίσι, μα η φιλία μας μέστωσε στη Θεσσαλονίκη, εκεί όπου, στα πρώτα χρόνια της επανόδου του από τη Γαλλία, μοίρασε αφειδώλευτα τη γνώση και το ήθος του στην ψυχιατρική και την ψυχολογία του ΑΠΘ, το μεστό και γλαφυρό του μάθημα, την αυστηρότητα των επιχειρημάτων και, συνάμα, το χιούμορ του με το οποίο έντυνε την αψάδα των θέσεων που υπερασπιζόταν με θέρμη. Να, όπως εκείνο το ευφυολόγημά του για την «ψυχανάλυση στη χώρα του υπαρκτού φροϋδισμού», την ψυχανάλυση στις ΗΠΑ. Κι όπως όταν, με θλίψη, παρατηρούσε τη σταδιακή μετατροπή του γιατρού σε βιαστικό τεχνοκράτη που παραμελεί την κλινική, που δεν μιλά και προ παντός δεν ακούει, αθροίζοντας απλώς εργαστηριακά ευρήματα, τότε αυτός τόνιζε, με πικρό χιούμορ, πως η ψυχιατρική είναι η «τελευταία» κλινική ιατρική ειδικότητα, επειδή (μπορεί να) σέβεται τον βασικό πυρήνα της ιατρικής, τη σχέση του γιατρού με τον άρρωστο. Ναι, η ψυχιατρική οφείλει να καρπωθεί όσα θετικά προσφέρουν οι νέες γνώσεις και τεχνολογίες, αλλά ας μην την απορροφήσει ο άκαμπτος τεχνοκρατισμός. Ήταν κι ο βασικός λόγος για τον οποίο αντιταχθήκαμε κι οι δυο στον στενό κορσέ των «ταξινομικών εγχειριδίων» που μετατρέπονται σε «συγγράμματα ψυχιατρικής», όπως οι διαδοχικές εκδόσεις των DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders).

Συνέχεια ανάγνωσης

Η κλεμμένη εφηβεία του Στάνισλας Τόμκιεβιτς

Standard

του Γρηγόρη Αμπατζόγλου και του Δημήτρη Πλουμπίδη

Κυκλοφορεί αυτές τις μέρες, από τις εκδόσεις University Studio Press (μετ. Γρ. Αμπατζόγλου) το βιβλίο του ψυχιάτρου Stanislas Tomkiewicz Η κλεμμένη αυτοβιογραφία.  Είναι ένα είδος προσωπικής και επιστημονικής αυτοβιογραφίας, η οποία, ξεκινάει από την εφηβεία του συγγραφέα στο γκέτο της Βαρσοβίας και στο στρατόπεδο Μπέρκεν-Μπέλσεν, την οποία συνδέει με τη μετέπειτα ψυχιατρική του δουλειά με αποκλεισμένους εφήβους. Ως γνωριμία με αυτό το συγκλονιστικό βιβλίο, δημοσιεύουμε εκτενή αποσπάσματα από το επίμετρο των επιμελητών Γρηγόρη Αμπατζόγλου και Δημήτρη Πλουμπίδη.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Ρενέ Μαγκρίτ, "το διπλό μυστικό", 1927

Ρενέ Μαγκρίτ, «το διπλό μυστικό», 1927

Πρόκειται για ένα βιβλίο που αποκτά μια συναρπαστική επικαιρότητα στις μέρες μας, καθώς θέτει μια σειρά από ζητήματα που αφορούν την κοινωνική, πολιτική και επαγγελματική δέσμευση των επαγγελματιών στον χώρο της ψυχικής υγείας. Αποτελεί, συγχρόνως, μια συναρπαστική αφήγηση, μια ζωντανή μαρτυρία, για μια σειρά από μείζονα ιστορικά γεγονότα που σημάδεψαν τον 20ό αιώνα και την κοινωνική συνείδηση πολλών ανθρώπων, αλλά και μια μελέτη των ψυχολογικών μηχανισμών, χωρίς καμία όμως διάθεση «ψυχολογισμού», που επιτρέπουν σε παιδιά και εφήβους να αντιμετωπίζουν καταστροφικά κοινωνικά γεγονότα και πένθη και να συνεχίζουν τη ζωή τους.

Στα πρώτα κεφάλαια αφηγείται τη ζωή του, του εβραίου εφήβου αστικής καταγωγής, στην κατεχόμενη Πολωνία, στο γκέτο της Βαρσοβίας και στο ναζιστικό στρατόπεδο Μπέρκεν-Μπέλσεν. Πώς επέζησε και βρέθηκε μόνος του στη Γαλλία, μετά τον πόλεμο.

Σπούδασε ιατρική και στη συνέχεια αφιέρωσε την επαγγελματική του ζωή, ως ψυχιάτρου, στη φροντίδα των ανεπιθύμητων της ψυχιατρικής, όπως τα βαριά καθυστερημένα παιδιά και οι παραπτωματικοί έφηβοι. Συνέχεια ανάγνωσης