Παιχνίδια γεωπολιτικής και εξουσίας με τους πρόσφυγες

Standard

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπαθεί να επηρεάσει διεθνείς οργανισμούς και να επανενεργοποιήσει το Δουβλίνο για την Ελλάδα

 του Αποστόλη Φωτιάδη

Αν θέλει κάποιος να αντιληφθεί τις πολιτικές μεθοδεύσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην προσφυγική κρίση, μπορεί να ξεκινήσει από την πρώτη πρόταση της Ανακοίνωσης που εξέδωσε την Τετάρτη (14.10.2015), εν αναμονή της σχετικής συνόδου αρχηγών κρατών: «Τους πρώτους εννέα μήνες του χρόνου πάνω από 710.000 –πρόσφυγες, εκτοπισμένοι και άλλοι μετανάστες– βρήκαν τον δρόμο τους προς την Ευρώπη, τάση που αναμένεται να συνεχιστεί»· και, στον αριθμό αυτό, παραθέτει ως υποσημείωση: «μεγέθη δημοσιευμένα από την Frontex στις 13 Οκτωβρίου 2015». Πράγματι, μία ημέρα πριν, ο οργανισμός είχε δημοσιεύσει στην ιστοσελίδα του κείμενο με τίτλο «710.000 μετανάστες μπήκαν στην Ευρώπη τους πρώτους εννέα μήνες του 2015». Την ίδια κιόλας μέρα, και μετά το κράξιμο στο διαδίκτυο σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού του αριθμού αυτού, η Frontex κυνικά παραδέχεται ότι διπλομετράει όσους εισέρχονται από τα ελληνικά σύνορα και μετά ξανά από τα ουγγρικά ή κροατικά. Αργότερα, θα προσθέσει και μια σχετική επισήμανση στο τέλος του κειμένου. Όλα αυτά, όμως, δεν αφορούν την Επιτροπή. Αναρωτιέται λοιπόν κανείς: Ξέρει η Επιτροπή πόσοι έχουν μπει φέτος στην Ε.Ε; Η σωστή απάντηση είναι: Μπορεί να ξέρει, μπορεί και όχι — αλλά αυτό δεν έχει ιδιαίτερη σημασία.

Πρόσφυγες στον σιδηροδρομικό σταθμό της Γευγελής, 28.7.3015. Φωτογραφία: Dimitar Dilkoff/AFP

Πρόσφυγες στον σιδηροδρομικό σταθμό της Γευγελής, 28.7.3015. Φωτογραφία: Dimitar Dilkoff/AFP

Αυτό που ξέρει σίγουρα η Επιτροπή είναι ότι έχει μπροστά της πολύ λίγο χρόνο για να αποκαταστήσει τα ερείπια του μηχανισμού ελέγχου των πληθυσμιακών ροών που κατέρρευσε φέτος τον Μάρτιο. Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλές αποστροφές του λόγου του ο υπερεπίτροπος Γιούνκερ αναφέρεται σε μια διορία έξι μηνών για να πραγματοποιηθούν οι σχεδιασμοί της Επιτροπής. Η πρόβλεψη είναι ότι την επόμενη άνοιξη, καθώς ο πόλεμος στην Συρία θα γίνεται ολοένα και πιο περίπλοκος, θα έχουμε ακόμα μεγαλύτερη προσέλευση προσφύγων, και η Επιτροπή θέλει να είναι έτοιμη να διαχειριστεί την κατάσταση. Συνέχεια ανάγνωσης

Η συζήτηση για την αναθεώρηση του Δουβλίνου ΙΙΙ έχει ανοίξει

Standard

Η πρόσφατη απόφαση της γερμανικής κυβέρνησης συνιστά αποδοχή της πραγματικότητας

συνέντευξη του Βασίλη Τσιάνου

4-tsianosΠριν λίγες μέρες, η γερμανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι αναστέλλει προσωρινά την εφαρμογή του Κανονισμού Δουβλίνο, ο οποίος προβλέπει ότι οι αιτούντες άσυλο πρέπει να ζητούν άσυλο από τη χώρα εισόδου, ενώ, σε περίπτωση που βρεθούν σε άλλο κράτος-μέλος, επιστρέφονται στην πρώτη χώρα. Η απόφαση όχι μόνο έχει άμεσα πρακτικά αποτελέσματα για τους Σύρους που βρίσκονται στη Γερμανία (και μπορούν πλέον να υποβάλλουν εκεί αίτηση ασύλου), αλλά και ανοίγει το ζήτημα της προσφυγικής και μεταναστευτικής πολιτικής της Ε.Ε. Μιλήσαμε με τον Βασίλη Τσιάνο, καθηγητή κοινωνιολογίας στο πανεπιστήμιο του Κιέλου (με ερευνητικό αντικείμενο τις ευρωπαϊκές πολιτικές ελέγχου της μετανάστευσης και τη βιομετρικοποίηση των συνόρων) και εκπρόσωπο Τύπου του γερμανικού Συμβουλίου Μετανάστευσης.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 

Πρόσφυγες στον σιδηροδρομικό σταθμό της Γευγελής. Φωτογραφία: Ντίμιταρ Ντίλκοφ / ΑFP

Πρόσφυγες στον σιδηροδρομικό σταθμό της Γευγελής. Φωτογραφία: Ντίμιταρ Ντίλκοφ / ΑFP

Toν Απρίλιο, το Συμβούλιο Μετανάστευσης της Γερμανίας είχε κάνει μια σημαντική τοποθέτηση για το Δουβλίνο ΙΙΙ, η οποία μπορεί να θεωρηθεί προάγγελος της πρόσφατης απόφασης της γερμανικής κυβέρνησης. Ας ξεκινήσουμε από το τι είναι το Συμβούλιο Μετανάστευσης.

Είναι ένα επιστημονικό σχήμα, το πιο σημαντικό συμβουλευτικό όργανο της γερμανικής κυβέρνησης. Αποτελείται από εκατό επιστήμονες και επιστημόνισσες, που ασχολούνται με ζητήματα μετανάστευσης και ευρωπαϊκών πολιτικών ελέγχου συνόρων. Αποτελεί τον μοχλό ο οποίος παρήγαγε ουσιαστικά, πριν από δέκα χρόνια, τον πρώτο μεταναστευτικό νόμο της Γερμανίας, επί κυβέρνησης Σοσιαλδημοκρατών και Πρασίνων. Λειτουργεί συμβουλευτικά και καταθέτει προτάσεις στο ομοσπονδιακό Γραφείο Μεταναστευτικής Πολιτικής και Ασύλου στις κυβερνήσεις των ομόσπονδων κρατιδίων, αλλά και στην κυβέρνηση.

Τι έλεγε το κείμενο αυτό του Συμβουλίου Μετανάστευσης και γιατί ήταν σημαντικό;

Ήταν ένα κείμενο που εγκαινίαζε μια συζήτηση, ασκούσε πίεση στη γερμανική κυβέρνηση να αναστοχαστεί τη στάση της όσον αφορά το Δουβλίνο ΙΙΙ. Ήταν η πρώτη φορά που το Συμβούλιο, το οποίο έχει επιστημονικό-συμβουλευτικό χαρακτήρα, πήρε ξεκάθαρα πολιτική θέση, σχετικά με την αναγκαιότητα να αναστοχαστούμε το όλο σύστημα Δουβλίνο. Ήταν η πρώτη φορά που επιτρέψαμε στους εαυτούς μας να κάνουμε μια πολιτική παρέμβαση όσον αφορά το μέλλον της μεταναστευτικής αρχιτεκτονικής στην Ευρώπη. Και ήταν σημαντικό και ως απήχηση, καθώς για πρώτη φορά ακούστηκε αυτός ο προβληματισμός ευρέως στον γερμανόφωνο κόσμο, ανοίγοντας μια μεγάλη συζήτηση.

Και το αποκορύφωμα –προσωρινό αποκορύφωμα– αυτής της συζήτησης είναι η πρόσφατη απόφαση της γερμανικής κυβέρνησης για προσωρινή αναστολή των μηχανισμών του Δουβλίνου 3, που έχουν σχέση με τις επιστροφές προσφύγων από τη Γερμανία σε άλλα κράτη-μέλη. Εκτιμώ ότι η αναστολή αυτή θα ισχύσει μέχρι τα Χριστούγεννα, αλλά σε κάθε περίπτωση μέχρι τον Οκτώβριο· τότε περίπου, κάθε χρόνο, ανακόπτονται οι μεγάλες ροές του καλοκαιριού. Συνέχεια ανάγνωσης

The Migrants’ Files, 2: H Ευρώπη-Φρούριο κοστίζει ακριβά

Standard

2000-2015: 1,6 δισ. σε προγράμματα τεχνολογιών επιτήρησης συνόρων, 11,3 δισ. για απελάσεις, 15,7 δισ. ευρώ σε διακινητές

2000-2015: 30.000 νεκροί, προσπαθώντας να περάσουν τα σύνορα της Ευρώπης

Φράχτης του Έβρου: 3.161.586 ευρώ για την κατασκευή του 

της Κατερίνας Σταυρούλα

Άρθουρ Ντόουβ, «Κόκκινος ήλιος», 1935

Άρθουρ Ντόουβ, «Κόκκινος ήλιος», 1935

Σύμφωνα με στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, περίπου έξι εκατομμύρια άνθρωποι μετακινούνται αυτή την περίοδο ανά τον πλανήτη, ψάχνοντας καταφύγιο. Εκδιωγμένοι από τις εστίες τους είτε λόγω του πολέμου είτε λόγω της φτώχειας οι περισσότεροι πρόσφυγες και μετανάστες δεν φτάνουν στην Ευρώπη. Από τα 5,5 εκατομμύρια που εγκατέλειψαν τις εστίες τους τούς πρώτους έξι μήνες του 2014, μόνο 600.000 αναζήτησαν άσυλο στην Ευρώπη. Κι όμως, μόλις λίγες μέρες πριν, οι υπουργοί Εσωτερικών της Ε.Ε. συνεδρίασαν άδοξα στο Λουξεμβούργο για το θέμα της κατανομής 40.000 προσφύγων από την Ιταλία και την Ελλάδα στις άλλες χώρες-μέλη. Κανείς δεν φαίνεται να θέλει να τους υποδεχτεί.

Η Ευρώπη έχει εμπεδώσει τα τελευταία χρόνια την εφαρμογή μιας πολιτικής που κλείνει τις πόρτες εισόδου σε πρόσφυγες και μετανάστες. Η πολιτική απόφαση της δημιουργίας μιας Ευρώπης-Φρούριο είναι πλέον μετρήσιμη: κόστος σε ζωές, κόστος σε χρήμα. Αν αναζητήσει όμως κανείς τις επίσημες μετρήσεις και εκτιμήσεις κρατών και οργανισμών σε σχέση με το κόστος της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη μετανάστευση, θα δυσκολευτεί να βρει απαντήσεις. Η Ε.Ε. εφαρμόζει μεν πολιτικές, δυσκολεύεται όμως να λογοδοτήσει γι’ αυτές.

Τον Αύγουστο του 2013 μια ευρωπαϊκή ομάδα δημοσιογράφων, στατιστικολόγων και προγραμματιστών (ανάμεσά τους και η ομάδα του rbdata.gr), ξεκίνησε την έρευνα δημοσιογραφίας δεδομένων The Migrants’ Files. Πρώτος στόχος ήταν να διερευνηθεί το κόστος σε ζωές των ευρωπαϊκών πολιτικών μετανάστευσης. Στα αποτελέσματα της έρευνας, για πρώτη φορά καταγράφεται ένας ανατριχιαστικός αριθμός: από το 2000 ως σήμερα πάνω από 30.000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους στην προσπάθειά τους να περάσουν τα τείχη της Ευρώπης-Φρούριο. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο νέος Επίτροπος μαζεύει όλο το χαρτί

Standard

Ο ΔHMHTΡHΣ ΑΒΡΑΜΟΠΟΥΛΟΣ, ΝΕΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΟΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ

του Αποστόλη Φωτιάδη

Η εμφάνιση του Δημήτρη Αβραμόπουλου στην Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (LIBE), στο πλαίσιο της ακρόασής του για τη θέση του Επιτρόπου Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων θεωρήθηκε επιτυχημένη. Για την ακρίβεια, είναι παράδειγμα του πώς ένας έμπειρος πολιτικός «μαζεύει όλο το χαρτί», λέγοντας στο κοινό του εκείνα που περιμένει να ακούσει. Παρακολουθώντας τον ωστόσο κανείς, μένει έκπληκτος από το πόσο μετακινήθηκε ο ίδιος από την πολιτική της κυβέρνησης, στην οποία συμμετέχει από το 2012, στα μεταναστευτικά θέματα. 

Έργο του Κυριάκου Κατζουράκη από το λεύκωμά του «Ο δρόμος προς τη Δύση», Μεταίχμιο, Αθήνα 2001.

Έργο του Κυριάκου Κατζουράκη από το λεύκωμά του «Ο δρόμος προς τη Δύση», Μεταίχμιο, Αθήνα 2001.

Ο νέος Επίτροπος είπε στα μέλη της LIBE ότι ο μόνος πραγματικός φραγμός στην παράνομη μετανάστευση και την εκμετάλλευση των μεταναστών είναι η εξασφάλιση νόμιμων μεταναστευτικών δρόμων. Μάλιστα, φάνηκε να αδειάζει και την επιλογή για τη δημιουργία του φράχτη στον Έβρο. Έχει απόλυτο δίκιο. Ωστόσο, αναζητώντας συνέπεια λόγων και έργων, δύσκολα θα βρει κανείς κάποια κριτική αναφορά του ίδιου για τη μεθόδευση της πολιτικής της κράτησης ως μέτρου πίεσης και αποτροπής των μεταναστευτικών ροών. Φιλοσοφία που αποτυπώθηκε γραφικότατα στην περίφημη διαρροή «Να τους κάνουμε τον βίο αβίωτο», του τότε αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας τον περασμένο Δεκέμβριο. Πολιτικό επακόλουθό της αποτελεί και η απόφαση για περιοριστικό εγκλεισμό όλων των χωρίς χαρτιά μεταναστών πέραν του δεκαοχτάμηνου — άλλο ένα μέτρο της ελληνικής κυβέρνησης που ο Αβραμόπουλος άδειασε κατά την ακρόαση, λέγοντας οτι «απαγορεύεται». Η προκάτοχός του είχε αντιμετωπίσει το θέμα της κράτησης στην Ελλάδα βήχοντας αμήχανα και πληρώνοντας αδρά για τα ανάλογα μέτρα· θα έχει ενδιαφέρον να δούμε με ποιον τρόπο θα το αντιμετωπίσει ο νέος Επίτροπος.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ένα νέο πανοπτικό πάνω από την Ευρώπη

Standard

Η εξέλιξη της μεταναστευτικής πολιτικής και η Ευρώπη-φρούριο

του Αποστόλη Φωτιάδη

Εάν μελετήσει κανείς τις πολιτικές εξελίξεις των τελευταίων μηνών γύρω από το μεταναστευτικό ζήτημα, μόνο ανησυχητικά συμπεράσματα μπορεί να εξαγάγει. Αναλύοντας τες, ισχυροποιείται η υποψία ότι η ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική πλησιάζει σε μια στιγμή μεταμόρφωσής της, όπου η αντιπαράθεση για την υπεράσπιση δικαιωμάτων σε θεσμικό επίπεδο θα μετασχηματιστεί σε μάχη για την ύπαρξή τους.

«Μινώταυρος» του Πάμπλο Πικάσο, 1936

«Μινώταυρος» του Πάμπλο Πικάσο, 1936

Η συμφωνία της απερχόμενης Επιτρόπου Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης Σεσίλια Μάλμστρομ με τον Ιταλό υπουργό Εσωτερικών Αλγερίνο Αλφάνο, στα τέλη Αυγούστου, για μια νέα επιχείρηση της Frontex στη Μεσόγειο προκάλεσε κομφούζιο σε δημοσιογράφους και επιτελεία, που προσπαθούσαν για ημέρες να αποκωδικοποιήσουν τον χαρακτήρα της. Ένα εσωτερικό έντυπο της Frontex[1] που διέρρευσε στον ιταλικό Τύπο την περασμένη Πέμπτη, εν είδει προσχεδίου, ουσιαστικά επιβεβαιώνει πολλές από τις αμφιβολίες που υπήρχαν για τους στόχους μια νέας ευρωπαϊκής επιχείρησης. Στην ουσία, δεν θα αντικαταστήσει την επιχείρηση Mare Nostrum, που εφάρμοσε η Ιταλία μετά την τραγωδία της Λαμπεντούζα τον περασμένο Οκτώβριο. (Το Mare Nostrum είναι μια στρατιωτική επιχείρηση κατά τη διάρκεια της οποίας έχουν διασωθεί στην κεντρική Μεσόγειο πάνω από 115.000 άνθρωποι. Υπήρξαν 2.000 νεκροί στην ίδια περιοχή, αλλά χωρίς το Mare Nostrum, θα ήταν πολύ περισσότεροι). Θα λειτουργεί συμπληρωματικά, εξελίσσοντας το δόγμα ασφάλειας που προωθεί συστηματικά η ΕΕ ως πολιτική των ευρωπαϊκών εξωτερικών συνόρων τα τελευταία χρόνια. Η Frontex θέτει ως προτεραιότητα την εφαρμογή μέσων επιτήρησης, ραντάρ και εναέριων και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρονται από την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού συστήματος επιτήρησης των συνόρων Eurosur. Συνέχεια ανάγνωσης

Φαρμακονήσι: Τι προβλέπουν οι θεσμοί για την απόγνωση;

Standard

της Μαρίας Καλαντζοπούλου

Η άφιξη στον Πειραιά, 23.1.2013. Φωτογραφία του Άγγελου Καλοδούκα από το left.gr

Η άφιξη στον Πειραιά, 23.1.2013. Φωτογραφία του Άγγελου Καλοδούκα από το left.gr

Τι προηγείται της απόφασης να μεταναστεύσει κανείς; Απόγνωση, ανέχεια, φόβος για την επιβίωση εξαιτίας διώξεων για όσα πιστεύει (πολιτικά, θρησκευτικά, μικρή σημασία έχει), γι’ αυτό που «είναι», ακόμα-ακόμα φόβος για το μέλλον των παιδιών, αν ήδη έχει. Πόσο εύκολη είναι μια τέτοια απόφαση; Ξέρουμε απ’ τις ιστορίες των παππούδων και των γιαγιάδων μας, τα βιβλία, τον κινηματογράφο, το θέατρο, πόσο δύσκολο είναι να την πάρεις και να τη φέρεις εις πέρας. Και πόσο πιο «εύκολη» την κάνει μόνο η απόγνωση που αισθάνεσαι στην ιδέα ότι είσαι καταδικασμένος να μείνεις για πάντα εκεί που ζεις, να μην μπορείς ούτε καν να ελπίζεις για κάτι καλύτερο κάπου αλλού, σε μια γη «επαγγελίας».

Τι είναι οι θεσμοί; Τι είναι ακόμα και η θρησκεία; Τι είναι, αν όχι η κωδικοποίηση κάποιων κανόνων για όλους ανεξαιρέτως; Ας δούμε μ’ αυτό το πρίσμα τι ισχύει για τη μετανάστευση στην Ε.Ε.: μια επιλογή περιτοίχισης, απώθησης, έως και βάρβαρης μεταχείρισης (τι ειρωνεία να μιλάμε για «βαρβαρότητα» της Ε.Ε. στην προσπάθειά της να απωθήσει τους «βαρβάρους») των ξένων «εισβολέων». Όχι όλων φυσικά, των φτωχότερων, των απεγνωσμένων, αυτών που βλέπουν ήλιο και μοίρα μόνο σε τούτο το απελπισμένο ταξίδι προς την Ευρώπη. Συνέχεια ανάγνωσης