Τι περιέχει αυτό το μπλογκ: Αρχείο Ενθεμάτων, 10.1.2010-6.5.2016

Standard

enthemataΤα Ενθέματα έκλεισαν τον κύκλο τους στις 8.5.2016, οπότε και η Συντακτική Ομάδα τους παραιτήθηκε από την «Αυγή». Για τους λόγους, μπορείτε να διαβάσετε τα κείμενα της Συντακτικής Ομάδας («Ενθέματα, ένα εγχείρημα συλλογικό_) και των μελών της Μάνου Αυγερίδη (Το όγδοο χρώμα), Μαρίας Καλαντζοπούλου (Τελευταία πράξη) , Ιωάννας Μεϊτάνη (Μια θάλασσα πλατιά) και Στρατή Μπουρνάζου (Πάρε τη λέξη μου). Επίσξης, εδώ βλ. το σχετικό κείμενο της «Αυγής» (Ένας κύκλος έκλεισε, ένας κύκλος ανοίγει), 15.55.2015, όπου αναγγέλεται ότι ετοιμάζει, στο ίδιο πνεύμα, νέο ένθετο, με νέο επιμελητή και νέα συντακτική ομάδα, το οποίο θα δούμε τις επόμενες εβδομάδες) έχει σταματήσει να ενημερώνεται (μετά τις 8.5.2016).

To μπλογκ αυτό περιέχει όλα τα κείμενα των «Ενθεμάτων»  της Αυγής από τον Ιανουάριο του 2010 μέχρι και τις 8 Μαΐου 2016 (και, διάσπαρτα, και μερικά παλιότερα κείμενα του 2008 και του 2009).

Έκτοτε,  και λειτουργεί ως Αρχείο των κειμένων των «Ενθεμάτων (από τις 10.1.2010 έως τις 8.5.2016).

«Eνθέματα», ένα εγχείρημα συλλογικό

Standard

της  Συντακτικής Ομάδας των «Ενθεμάτων»

Με το σημερινό φύλλο, η Συντακτική Ομάδα που έβγαζε τα «Ενθέματα» τα τελευταία χρόνια (ο Μάνος Αυγερίδης, η Μαρία Καλαντζοπούλου, η Ιωάννα Μεϊτάνη, και ο επιμελητής Στρατής Μπουρνάζος) σας αποχαιρετάμε. Τα «Ενθέματα» θα συνεχίσουν στην «Αυγή», με άλλον επιμελητή και ομάδα. Ευχόμαστε καλή συνέχεια και κάθε επιτυχία.

 ***

Η Συντακτική Ομάδα των Ενθεμάτων, στο εντευκτήριον, Βαλτετσίου 50-52, Απρίλιος 2016.

Η Συντακτική Ομάδα των Ενθεμάτων, στο εντευκτήριον, Βαλτετσίου 50-52, Απρίλιος 2016.

Αποχαιρετισμός, όχι όμως απολογισμός. Γιατί νομίζουμε ότι κυρίως εσείς, οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες, μπορείτε να αποτιμήσετε τι κάναμε και τι δεν κάναμε, τι πετύχαμε και τι όχι όλα αυτά τα χρόνια. Άλλωστε, στα μικρά κείμενα που ακολουθούν, ο καθένας και η καθεμιά μας κάνει ένα είδος δικού του απολογισμού.

Σας αποχαιρετάμε, γιατί η καθεμιά και ο καθένας από εμάς με τον τρόπο του, και όλοι μαζί, νιώθουμε ότι δεν μπορούμε πια να συνεχίσουμε αυτό που κάναμε: ότι δεν έχουμε  τη ζωτικότητα, την όρεξη, τη δύναμη να δημιουργούμε  (τουλάχιστον με τον τρόπο που το επιχειρούσαμε στα «Ενθέματα»)  ένα  χώρο όπου οι ιδέες και οι απόψεις συνυπάρχουν, αναπνέουν, συγκρούονται, και, μερικές φορές, συντίθενται.. Μέσα στη δίνη του τελευταίου χρόνου, με τις σταθερές μας κλονισμένες και τις ισορροπίες ακόμα δυσκολότερες, η προσπάθεια μας,  παρόλο που γινόταν ολοένα και πιο αγωνιώδης, έδειχνε στα μάτια μας όλο και πιο αναντίστοιχη ως προς το συλλογικό της αποτύπωμα.

Συλλογικό, εξάλλου, εγχείρημα ήταν τα «Ενθέματα» – κι αυτή η συλλογικότητα δεν περιοριζόταν σε εμάς τους τέσσερις· περιλάμβανε όλους και όλες εσάς που γράψατε κείμενα, που μεταφράσατε, που σας πήραμε τηλέφωνο μια Πέμπτη βράδυ για να στείλετε Παρασκευή πρωί το άρθρο σας. Όλες και όλους που μας είπατε μια ιδέα, μας προτείνατε ένα κείμενο, έναν άνθρωπο, μας είπατε μια καλή ή ενθουσιώδη κουβέντα, ή μας κάνατε σκληρή αλλά δίκαιη κριτική. Αυτή η συλλογική αντίληψη δεν  αποτυπωνόταν μόνο στο φύλλο. Μαζί δημιουργήσαμε μια κοινότητα, γλεντήσαμε στη βεράντα του εντευκτηρίου και τον κήπο των Αρχαιολόγων, κάναμε  εκδηλώσεις  μικρές και μεγάλες, συζητήσεις, προβολές, περιφέραμε τον Παστίτσιο διαβάσαμε αντιμνημονιακή ποίηση, μασκαρευτήκαμε – και άλλα πολλά. Συνέχεια ανάγνωσης

Πάρε τη λέξη μου

Standard

του Στρατή Μπουρνάζου

Σε τούτο, το τελευταίο μου κείμενο στα «Ενθέματα», θέλω να μιλήσω επί του προσωπικού.  Να πω γιατί η απόφασή μου να παραιτηθώ από την Αυγή και να γυρίσω στην παλιά μου δουλειά, τις διορθώσεις βιβλίων, είναι, για μένα, μια απόφαση δύσκολη, στενάχωρη, αλλά και λυτρωτική. Τη δυσκολία και τη λύπη τις καταλαβαίνετε, φαντάζομαι: Πώς εγκαταλείπεις μια δουλειά συναρπαστική, που κάνεις σε συνθήκες  πλήρους ελευθερίας, που ξέρεις ότι δεν θα ξαναβρείς; Αυτό ήταν για μένα τα «Ενθέματα», και νιώθω αληθινά ευγνώμων γι’ αυτό σε πολλούς – και  πρώτα απ’ όλα στην Αυγή.

ΤΙΝΑ κάνουμε; Εκδήλωση των Ενθεμάτων στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, 8.10.2016. Φωτογραφία του Άγγελου Καλοδούκα

ΤΙΝΑ κάνουμε; Εκδήλωση των Ενθεμάτων στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, 8.10.2016. Φωτογραφία του Άγγελου Καλοδούκα

Πώς όμως το αποφάσισα; Οι λόγοι είναι ένα κουβάρι· προσπαθώ να τους ξεμπλέξω. Νιώθω πια πολύ μακριά από τον Σύριζα και την κυβέρνηση,  πιστεύω ότι ο κορμός της πολιτικής τους είναι λάθος  και –κάτι ακόμα πιο βαρύ– δεν νιώθω πλέον πολιτική εμπιστοσύνη  απέναντί τους. Την ίδια στιγμή, ενώ είμαι βέβαιος για το λάθος, δεν ξέρω ποιο είναι το σωστό, τι θα έπρεπε να κάνει η κυβέρνηση. Κι αυτό το «δεν ξέρω» δεν είναι υπεκφυγή· είναι, για μένα, ανάγκη να σκεφτούμε και να αμφισβητήσουμε σκεφτούμε εκ βάθρων όσα λέγαμε και κάναμε τα προηγούμενα χρόνια· εμείς· εδώ· εγώ· όχι κάποιοι άλλοι, εκεί-έξω-πέρα-μακριά. Μετά τη συντριπτική ήττα του Ιουλίου τίποτα δεν είναι όπως πριν: δεν μπορείς να συνεχίσεις το ίδιο τροπάρι με μικρές «προσαρμογές», ούτε όμως να πας τον χρόνο πίσω και να καμωθείς ότι είσαι στον Δεκέμβρη του 2014 λέγοντας  πάλι το ίδιο τροπάρι, σαν να μη μεσολάβησε τίποτα.

Νιώθω κάθε μέρα να με πνίγουν  πολλά: το Άγιον Φως που έρχεται,  βουλευτές που κατακεραυνώνουν τα κανάλια της διαπλοκής και συγχρόνως είναι πρώτη μούρη εκεί, η αποτίμηση ως «θετικού» του πρώτου μήνα της ντροπιαστικής συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας, το παπαγάλισμα για τους αριθμούς που ευημερούν, ο κυνισμός της εξουσίας –και αυτά δεν μπορούν να «συμψηφιστούν» με όσα θετικά γίνονται. Κι όμως, στους φίλους μου που έγιναν υπουργοί ή ό,τι άλλο δεν μπορώ να κουνήσω το δάχτυλο, να τους βαράω ή να τους οικτίρω – ακόμα κι όταν τους αξίζει· δεν το έκανα ποτέ  αυτό στους φίλους μου. Ξέρω ότι πολιτικά γίνεται,  έχει νόημα, συχνά επιβάλλεται κιόλας. Κι όμως, δεν.

Και αν πάω παραπέρα, το κουβάρι μπλέκεται περισσότερο. Όταν βλέπω συντρόφους με τους οποίους συμπορεύτηκα χρόνια, όχι μόνο να αυτοακυρώνονται πολιτικά μιλώντας για «φασιστερά», αλλά –κάτι που με τσακίζει– να επιχαίρουν ηδονικά για την κατάντια της κυβέρνησης, ποντάροντας στο μίσος (όπως έκανε κι ο Σύριζα παλιότερα, βέβαια). Αλλά ούτε αυτούς έχω το κουράγιο να τους κοπανάω. Συνέχεια ανάγνωσης

Μια άλλη επιστημονική εκπαίδευση είναι δυνατή

Standard

του Μανώλη Πατηνιώτη

Αφορμή για τις σκέψεις που ακολουθούν είναι η προετοιμασία για τη διοργάνωση ενός μεγάλου συνεδρίου που θα πραγματοποιηθεί τον ερχόμενο Νοέμβριο στο Μαράσλειο Διδασκαλείο. Το θέμα του συνεδρίου είναι η συμβολή της Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών στη διδακτική των Φυσικών Επιστημών. Απευθύνεται στον κόσμο της εκπαίδευσης και έχει τον τίτλο: «Μια άλλη επιστημονική εκπαίδευση είναι δυνατή(;)» Το φετινό συνέδριο είναι το 9ο μιας σειράς συνεδρίων που ξεκίνησαν το 2001 και έχουν αποτελέσει σημείο αναφοράς για τους ανθρώπους που προβληματίζονται ως προς τους τρόπους με τους οποίους ο θεωρητικός στοχασμός γύρω από τις επιστήμες και την τεχνολογία μπορεί να εκβάλει στη σχολική τάξη και να γονιμοποιήσει τη σκέψη μαθητών και μαθητριών. Μια σημαντική ιδιαιτερότητα είναι ότι φέτος, για πρώτη φορά, τη διοργάνωση του συνεδρίου δεν την αναλαμβάνει ένα τμήμα Παιδαγωγικών, αλλά το τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ρενέ Μαγκρίτ, «Ντόνα», 1921

Ρενέ Μαγκρίτ, «Ντόνα», 1921

Ο ακαδημαϊκός χώρος που συζητά αυτά τα ζητήματα είναι ευρύς και δραστήριος, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Οργανώνει συνέδρια, συγκροτεί δίκτυα και εκδίδει έγκυρα επιστημονικά περιοδικά, τα οποία μάλιστα έχουν από τις μεγαλύτερες κυκλοφορίες στον χώρο των ανθρωπιστικών επιστημών. Όπως είναι φυσικό, οι απόψεις ποικίλλουν σημαντικά και δεν λείπουν οι ενδοακαδημαϊκές έριδες. Ωστόσο, κοινός παρονομαστής του εγχειρήματος είναι η επιδίωξη συγκρότησης ενός θεωρητικού λόγου που θα αναδεικνύει τη σημασία ενσωμάτωσης της ιστορίας και φιλοσοφίας της επιστήμης στα προγράμματα διδασκαλίας της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Μπορούν η ιστορία και η φιλοσοφία των επιστημών να συνυπάρξουν με τη διδασκαλία των επιστημών; Σε ποιο πλαίσιο είναι δυνατό να υλοποιηθεί αυτή η συνύπαρξη; Μπορεί ο θεωρητικός λόγος για τις επιστήμες να σταθεί αυτόνομα στα προγράμματα διδασκαλίας; Ποια θα ήταν η φύση και ο στόχος (τα «προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα») ενός τέτοιου κύκλου μαθημάτων; Συνέχεια ανάγνωσης

Το όγδοο χρώμα

Standard

του Μάνου Αυγερίδη

party

Πάρτυ των «Ενθεμάτων», Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων, 29.6.2012. Φωτογραφία του Άγγελου Καλοδούκα.

Στον Δισκόκοσμο, τον κόσμο που δημιούργησε ο Τέρι Πράτσετ στην ομώνυμη σειρά βιβλίων φαντασίας, το όκτρινο αποτελεί το όγδοο χρώμα του φάσματος, το βασικό χρώμα μπροστά στο οποίο όλα τα υπόλοιπα «είναι απλά σκιές που διαγράφονται στον συνηθισμένο τετρασδιάστατο χώρο». Το όκτρινο, ωστόσο, και ιδιαίτερα το βαθύ όκτρινο, λίγοι μπορούν να το διακρίνουν. Ανάμεσα σ’ εκείνους που έχουν τη σχετική ικανότητα είναι πλάσματα της φαντασίας, όπως οι γάτες και οι μάγοι – ακόμα και οι αποτυχημένοι μάγοι, που πέρασαν ένα φεγγάρι τις πύλες του Αθέατου Πανεπιστημίου αλλά αποδείχθηκαν ανίκανοι να απομνημονεύσουν έστω και το απλούστερο ξόρκι, σαν αυτό που σκοτώνει τις κατσαρίδες ή σε βοηθάει να ξύσεις την πλάτη σου χωρίς να χρησιμοποιήσεις τα χέρια σου.

Ο κόσμος του Πράτσετ αποτελείται, ως γνωστόν, από έναν τεράστιο δίσκο που στηρίζεται στις πλάτες τεσσάρων γιγάντιων ελεφάντων, οι οποίοι με τη σειρά τους συνιστούν το δυσβάσταχτο φορτίο που κουβαλάει στο πανάρχαιο κέλυφός της η Μεγάλη Κοσμική Χελώνα Α΄ Τουίν, κολυμπώντας αργά μέσα στο διαστρικό χάος. Έτσι, όπως είναι φυσικό, ο κόσμος αυτός «προσφέρει θεάματα πολύ πιο εντυπωσιακά από αυτά που βρίσκει κανείς σε σύμπαντα φτιαγμένα από Δημιουργούς με λιγότερη φαντασία και περισσότερο κατασκευαστικό ταλέντο». Συνέχεια ανάγνωσης

Τελευταία πράξη

Standard

της Μαρίας Καλαντζοπούλου

[Είσοδος, έναρξη μονολόγου]

DSCN4087new gros-1

Η Συντακτική Ομάδα των Ενθεμάτων, στο εντευκτήριον, Βαλτετσίου 50-52, Απρίλιος 2016.

Εν αρχή ήν το εν αγνοία μου ανεκτίμητο «προξενιό» που μου έκανε η Κατερίνα, μια καλή μας φίλη και άξια προκάτοχος Ενθεματίστρια. Μετά ήρθε η οικειότητα της παιδιόθεν γνωριμίας με τον Στρατή. Παράλληλα, κόχλαζε ο ανυπόκριτος θαυμασμός μου για τα πάθη του ταξιδιού του επιθεωρητή ΜακΦάρλαν,[1] θαυμασμός που βρήκε μεγάλη απήχηση στην συγκεκριμένη συντροφία αλλά και στον ευρύτερο κύκλο θαμώνων του κοσμαγάπητου εντευκτηρίου μας. Ύστερα, μια επίμονη πρόσκληση-παγίδα από τον επιμελητή («Μα έλα μια φορά από εδώ να δεις πως είναι μια συντακτική!»), μετά μια τελετουργική πρόποση (με τσικουδιά Χανίων) εις την βαπτιστική μου μύηση κι αυτό ήταν. Κάπως έτσι, φθινόπωρο του 2011, ξεκίνησε η ζωή μου να ακολουθεί ένα εβδομαδιαίο ημερολόγιο που ονομάζεται Ενθέματα.

Με δέος και αγαλλίαση εντάχθηκα λοιπόν σ’ αυτή την υπέροχη ομάδα του Στρατή, της Ιωάννας και του Μάνου, μη «επαγγελματιών» της δημοσιολογίας ή της Αριστεράς, που όμως έκαναν με σπάνιο επαγγελματισμό το κάθε τι, υπηρετώντας έναν ιστορικό και σεβαστό τίτλο όπως ήταν τα «Ενθέματα» της κυριακάτικης Αυγής. (Με ανακούφιση και ασφάλεια κάνει γενικά κανείς το οτιδήποτε εις το οποίον συμμετέχει, εγγυάται, κανοναρχεί, συντονίζει, ρακοχέει, ψέλνει, αλαλάζει κλπ. ο Μπουρνάζος. Αυτό ήταν, πράγματι, ένα έκτακτο προνόμιο στην όλη ιστορία, αλλά ας μείνει μεταξύ μας.) Συνέχεια ανάγνωσης

Μια θάλασσα πλατιά

Standard

της Ιωάννας Μεϊτάνη

4-saloni-C (2)…Τιμή δεν έχει κι η τιμή. Γιατί ήταν τιμή μου η αναπάντεχη πρόταση από τον Στρατή, το καλοκαίρι του ’10, να γίνω μέλος της ομάδας των «Ενθεμάτων» της Αυγής. Με κολάκεψε και τη δέχτηκα όχι από φιλαυτία, και όχι μόνο γιατί είχα εμπιστοσύνη στον Στρατή, που τότε ακόμη λίγο τον ήξερα. Τη δέχτηκα, γιατί τα «Ενθέματα» ήταν για μένα ένα σπίτι οικείο. Παρά την πενιχρή μου πολιτική δραστηριότητα και σκέψη, ένιωθα ότι ξαναμπαίνω σε έναν χώρο όπου συχνά βρισκόμουν από παιδί· εκεί όπου ήταν ο Άγγελος κι όλα αυτά τα πρόσωπα από τις Καθαρές Δευτέρες στην Αγία Παρασκευή, όλες και όλοι εσείς, που σας ξαναγνώριζα τώρα μέσα από την πολιτική σας σκέψη και όχι απλώς σαν φιγούρες σε μια θρυλική παρέα.

4-saloni-C Μέσα από τα κείμενά σας, τα σχόλιά σας. Και πολύ γρήγορα ένιωσα άνετα μέσα στα «Ενθέματα», κολυμπούσα στα γνωστά νερά της παιδικής μου ηλικίας, όπου όμως ταυτόχρονα ενηλικιωνόμουν πολιτικά, ανέπτυσσα τη σκέψη μου, την κρίση μου, τα κριτήριά μου. Ένας παλιός γενναίος κόσμος που γεννούσε καινούργιους, πολλούς. Συναρπαστικό. Τιμή μου, λοιπόν, που μεγάλωσα σ’ αυτή τη θάλασσα κι ενηλικιώθηκα πνευματικά στα βαθιά νερά της. Κέρδισα ένα σωρό πράγματα. Προχώρησα. Το ένα έφερε τα’ άλλο. Άλλαξα δουλειά – κι αυτό οφειλή.

***

«κι εκεί γρικά της θάλασσας και τ᾿ οὐρανού τα κάλλη

κι εκεί τραβά τον ήχο του μ᾿ όλα τα μάγια πόχει».

Υπήρχε, τελικά, απέναντι όχθη. Δεν το ήξερα καθώς κολύμπαγα. Κανείς μας δεν το ήξερε. Από κάποια στιγμή κι έπειτα ήταν σαφές ότι η θάλασσα όλο και αγρίευε. Ότι το κολύμπι γινόταν δυσκολότερο. Μια μέρα το φως του φάρου σ’ ένα γύρισμά του μάς έδειξε στεριά. Εδώ βγαίνουμε. Συνέχεια ανάγνωσης