Το πλήθος στην πλατεία και στο κέντρο των πολιτικών εξελίξεων

Standard

στο τέλος του post δημοσιεύεται μια εκτενέστερη και αναλυτικότερη μορφή του άρθρου

 του Κώστα Δουζίνα

 Πλήθος και Αριστερά

Near Ground Zero, NYC, 2009. Φωτογραφία του Δημήτρη Μέλλου, από την έκθεση «Its Strangest Patterns» (γκαλερί Taf, Νορμανού 5, Μοναστηράκι)

Οι επαναστάσεις στην Τυνησία, την Αίγυπτο, τη Λιβύη, τη Συρία, το Μπαχρέιν και την Υεμένη, οι «αγανακτισμένοι» στην Ισπανία και την Ελλάδα θέτουν το πλήθος στην πλατεία, στο κέντρο των πολιτικών εξελίξεων. Εντούτοις, οι αντιδράσεις της Αριστεράς για το «Σύνταγμα» ήταν αρκετά επιφυλακτικές και οι θεωρητικές προσεγγίσεις σχεδόν ανύπαρκτες. Η αδυναμία πρόβλεψης, και ακόμα περισσότερο κατανόησης, του φαινομένου σχετίζονται, πιστεύω, με τη σχετική αδιαφορία της Αριστεράς και της θεωρίας για τις μεταμαρξιστικές και μεταδομιστικές τάσεις. Το άρθρο επιχειρεί μια προσπάθεια ανάλυσης της «επανάστασης της πλατείας», με εργαλείο τη σύγχρονη πολιτική φιλοσοφία. Εκεί ίσως ανακαλύψουμε ιδέες για την προσαρμογή της αριστερής στρατηγικής στις συνθήκες του ύστερου βιοπολιτικού καπιταλισμού.

Πλήθος και βιοπολιτική στον ύστερο καπιταλισμό

Από πού έρχεται το πλήθος; Γεμίζουν οι πλατείες από τυχαία σύμπτωση στο Κάιρο, τη Μαδρίτη και την Αθήνα ή κάτι τέτοιο αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό της εποχής μας;

Η οργάνωση της κοινωνίας υπηρεσιών του ύστερου καπιταλισμού έχει αλλάξει τις βασικές παραμέτρους της ριζοσπαστικής πρακτικής και θεωρίας. Ο νεοφιλελευθερισμός ωθεί τους ανθρώπους να κατανοούν τη ζωή τους και να σχετίζονται με τους άλλους ως καταναλωτές χωρίς όρια, ως μηχανές επιθυμίας. Ως αποτέλεσμα, η ολοκλήρωση οικονομίας-κοινωνίας-πολιτικής είναι άμεση, έντονη και οργανώνεται μέσω του ελέγχου της υποκειμενικότητας και της επιθυμίας. Ο άνθρωπος που δανείζεται για να καταναλώσει έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον και συμφέρον για την επιτυχή λειτουργία του καπιταλισμού, πιστεύει σ’ αυτήν. Συνέχεια ανάγνωσης

Η αμεσότητα του Συντάγματος

Standard

του Στρατή Μπουρνάζου

Ανρί Ματίς, «Το έλκηθρο», 1943

Τα άρθρα για τα κυριακάτικα γράφονται, όπως ξέρετε, κάμποσες μέρες πριν. Έτσι, σε μια περίοδο που τα γεγονότα τρέχουν, ο αρθρογράφος κινδυνεύει σοβαρά είτε να αναδειχθεί σε μετά Χριστόν προφήτη, προβλέποντας με πολύπλοκους και προσεκτικούς συλλογισμούς κάτι που φαντάζει εντελώς αυτονόητο τη στιγμή της δημοσίευσης, είτε όσα γράφει να βρίσκονται εντελώς εκτός τόπου και, κυρίως, χρόνου. Ίσως και οι λίγες σκέψεις που ακολουθούν και γράφονται Πέμπτη βράδυ να μην ξεφύγουν από αυτήν τη μοίρα, να μοιάζουν αδύναμες, λίγες και παλιωμένες, να έχουν βουλιάξει, το απόγευμα και το βράδυ της Κυριακής, σε μια λαοθάλασσα  που θα ’χει πλημμυρίσει το Σύνταγμα, τις πλατείες της Ελλάδας και της Ευρώπης. Άμποτες.

Από τα προηγούμενα «Ενθέματα» πολύ νερό κύλησε στ’ αυλάκι. Το πρώτο, και πολύ σημαντικό, είναι ότι οι συγκεντρώσεις στις πλατείες έδειξαν ότι δεν αποτελούν φαινόμενο της μιας ημέρας και νύχτας: συνεχίζονται, τη στιγμή που γράφω, για εννιά συναπτές ημέρες, με μεγάλη μαζικότητα, με αποκορύφωμα την προηγούμενη Κυριακή. Έτσι, ακόμα και όσοι ήταν επιφυλακτικοί στην αρχή, ακόμα κι εκείνοι που εξακολουθούν να έχουν τις αντιρρήσεις τους, δεν μπορούν, εκτός αν θέλουν να διαρρήξουν πλήρως τη σχέση τους με την πραγματικότητα, να αγνοήσουν αυτό που συμβαίνει στις πλατείες: είναι το γεγονός που σφραγίζει τις εξελίξεις όλο το τελευταίο διάστημα, αυτό που δίνει τον τόνο, αυτό που άλλαξε άρδην το κλίμα και την πολιτική ατζέντα. Συνέχεια ανάγνωσης

Η αντ-αγανάκτηση έφτασε

Standard

του Δημήτρη Σεβαστάκη

Χαρακτικό του Ότο Νίκελ, από το λεύκωμα «Πεπρωμένο», 1930

Οι καινούριες μεγάλες συγκεντρώσεις είναι ένα τοιχογράφημα, σχηματίζουν ένα μεγάλο απόθεμα από ίχνη. Ο καθένας, μέσα από την facebook πειθαρχία, θεωρεί  ότι επανεγγράφεται με νέους όρους στο κοινωνικό σώμα. Το ρέμα λοιπόν μπορεί να πάει στο παντού, να απλώσει ρευστό και αχαλίνωτο ή να στεγνώσει σε μια παρακυβερνητική κατάπτωση. Μπορεί να εκφράσει, αλλά μπορεί και να σβήσει, αφού ο καθένας αισθάνεται ήδη πληρωμένος μέσα  σε μια γλωσσική-συμβολιστική ολικότητα. Άρα, όσο ορμητικά ήρθε τόσο αποφασιστικά μπορεί να αποσυρθεί. Κι αυτό ενδεχομένως θα γεννήσει ακόμα εντονότερα την ανάγκη αναφοράς, την ανάγκη σύνθεσης ευδιάκριτου πολιτικού προσώπου, εννοιολογικής νομιμοποίησης, ερμηνευτικής ακρίβειας. Και για τους θεατές του κινήματος και για τους θαμώνες. Αυτά τα στοιχεία συστήνουν το ελάττωμα και το προτέρημα της παρθένας και καθαρής μαζικότητας.

Από την άλλη πλευρά όμως,  ο έλεγχος ενός μαζικού κοινωνικού σκιρτήματος που πάει να γίνει λόγιο από αχανές που ήταν, που πάει ν αρπάξει ένα κομμάτι ιστορίας ή έστω να διασκεδάσει θυμικά την κρίση και την ματαίωση, είναι σύνθετο «καθήκον». Οι κουρασμένες ελίτ, οι πυρήνες μιντιακής και κυβερνητικής εξουσίας, δύσκολα μπορούν να σκεφτούν πάνω στα απροσδόκητα. Προτιμούν τα εύκολα, τις τετράγωνες κατηγοριοποιήσεις, όπως ακριβώς έχουν εκπαιδευτεί. Κάθε εκτροπή, για παράδειγμα, περιφράσσεται στους κουκουλοφόρους. Στην περίπτωση των social networks τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα αφού τα Μέσα είναι οικεία και νομιμοποιημένα στην οικιακή τάξη. Όλες  οι πολιτικές εκφωνήσεις που υποχρεώθηκαν να εξοικειωθούν  με την γκατζετ-παπανδρεϊκή μονομανία, μοιάζουν ανεξοικείωτες με το εγερτικό ρέμα που η τελευταία συνεπιφέρει. Σαν να συμβαίνει για πρώτη φορά, σα να κατέβηκε στην πραγματικότητα και να μην είναι μέρος της. Οι διάφορες πολιτικές επεξεργασίες, οι περιγραφές είναι εσωστρεφείς, τυφλές ή ρυπαρές. Συνέχεια ανάγνωσης

Η συναίνεση και οι αγανακτισμένοι

Standard

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ

του Νίκου Σαραντάκου

Αβραάμ Ράτνερ, "Φωτιά", 1932

 Δυο λέξεις κονταροχτυπιούνται για τον τίτλο της λέξης του μήνα που μας πέρασε, οπότε για να μην αδικήσω καμιά τους θα ασχοληθώ σήμερα και με τις δύο. Καταρχάς έχουμε τη συναίνεση, που ακούστηκε πάρα πολύ επειδή οι δανειστές μας, που μας έβαλαν, όχι και πολύ συναινετικά είναι η αλήθεια, το μαχαίρι στο λαιμό, ζητούν να συναινέσει και η αντιπολίτευση στο μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα ειδάλλως, λένε, δεν θα εκταμιευθεί η περίφημη πέμπτη δόση του δανείου και από τον Ιούλιο μας απειλούν ότι το ταμείον θα είναι μείον.

Συναίνεση λοιπόν, λέξη αρχαία, από το ρήμα συναινώ, που είναι βέβαια σύνθετο, από το συν και το αινώ, το οποίο παράγεται από το ουσιαστικό αίνος, που είναι ομηρικό. Και επειδή αινώ θα πει υμνώ, αν η σημασία υπαγορευόταν πάντοτε από την ετυμολογία (φυσικά αυτό δεν ισχύει) θα μπορούσαμε να πούμε ότι όσοι συναινούν υμνούν όλοι μαζί κάτι· τι άραγε; τις αγορές προφανώς. Βέβαια, στην πραγματικότητα συναινώ σημαίνει «συγκατατίθεμαι, συμφωνώ», αν και στην αρχαιότητα υπήρχε επίσης η σημασία «παραχωρώ» — μερικοί θα έλεγαν ότι υπάρχει ακόμα.

Ο αίνος, που ήταν ο λόγος ο βαθύς, ο γεμάτος νόημα, και στη συνέχεια ο ύμνος και το εγκώμιο, επιβιώνει στην εκκλησιαστική γλώσσα (όπως άλλωστε και το αινώ), ενώ σαν σύνθετο τον βρίσκουμε στον έπαινο. Της ίδιας οικογένειας είναι και το αίνιγμα. Συνέχεια ανάγνωσης

Το Σύνταγμα και οι εχθροί του στη νεοελληνική ιστορία

Standard

Ένα βιβλίο σύγχρονο της συνταγματικής μας ιστορίας. Σκέψεις με αφετηρία το βιβλίο του Νίκου Αλιβιζάτου, Το Σύνταγμα και οι εχθροί του στη νεοελληνική ιστορία 1800-2010, Πόλις, 2011

του Αντώνη Μανιτάκη

Νίκος Εγγονόπουλος, «Σύνθεση με αρχαίο πολεμιστή», 1945

Δέχθηκα με ιδιαίτερη ικανοποίηση την πρόσκληση που μου απεύθυναν ο συνάδελφος Νίκος Αλιβιζάτος και ο εκδοτικός οίκος Πόλις να συντονίσω την σημερινή παρουσίαση του βιβλίου Το Σύνταγμα και οι εχθροί του στη νεοελληνική ιστορία, 1800-2010. Απαλλαγμένος από το καθήκον να προβώ σε βιβλιοκριτική παρουσίαση ενός opus magnum, θα περιοριστώ, ως συντονιστής, σε μερικές σύντομες εισαγωγικές, σκέψεις για τη σημασία και αξία ενός έργου ζωής, που συμπυκνώνει έρευνες, μελέτες και τον στοχασμό ενός πανεπιστημιακού δασκάλου πάνω στη συνταγματική μας ιστορία αξιοποιώντας στο έπακρον τις ευρύτατες γνώσεις του στο Συνταγματικό Δίκαιο και τη συνταγματική θεωρία. Γιατί η πρώτη αρετή και αξία αυτού του βιβλίου έγκειται, κατά τη γνώμη μου, σε αυτό τον μοναδικό συνδυασμό: συναρθρώνει, με τρόπο αρμονικό, την ιστορική αφήγηση των περιπετειών που γνώρισαν το πολίτευμα και η συνταγματική νομιμότητα στην δύο αιώνων πορεία τους, με τη στοχαστική μελέτη τους και την κριτική αξιολόγησή τους. Στις εφτακόσιες σελίδες του βιβλίου βρίσκει κανείς γραμμένη, συνοπτικά και περιεκτικά, ολόκληρη την ελληνική συνταγματική ιστορία και παράλληλα μαθαίνει ή καταλαβαίνει καλύτερα τη σημασία του Συντάγματος, του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος, του συνταγματικού κράτους, των δικαιωμάτων του ανθρώπου και άλλων σημαντικών πολιτικών θεσμών, ενόψει πάντα της εφαρμογής και της πραγματικής λειτουργίας τους. Το πώς λειτούργησαν στην πράξη οι θεσμοί είναι το βασικό μέλημα του βιβλίου, και όχι απλώς το πώς σχεδιάστηκαν και ποια γεγονότα μεσολάβησαν για την δυσλειτουργία τους. Συνέχεια ανάγνωσης

Παλαιστινιακή άνοιξη;

Standard

του Ζβι Σούλντινερ

Παύλος Βαλασάκης, «Η σκιά», 1969

Στο Κάιρο υπογράφηκε ένα προβληματικό κείμενο, που θα μπορούσε ωστόσο να σηματοδοτεί την ενότητα των Παλαιστινίων. Οι όροι της συμφωνίας δεν είναι μονοσήμαντοι, μένουν ακόμη ανοιχτά αρκετά εν δυνάμει εκρηκτικά σημεία, ενώ  δεν έχουν ξεπεραστεί οι αποκλίσεις, που απειλούν αυτή την ενωτική διαδικασία. Εντούτοις, φαίνεται ότι ένα καινούργιο κεφάλαιο ανοίγει στη Μέση Ανατολή. Καταρχάς, χρειάζεται να τονιστεί η τεράστια σημασία της συμφωνίας για την ειρηνευτική διαδικασία: χωρίς την ενότητα των Παλαιστινίων, η ειρήνη ανάμεσα στο Ισραήλ και την Παλαιστίνη δεν θα ήταν τίποτε άλλο από σκέτη φαντασία. Η ενότητα είναι απαραίτητος, αν και όχι ακόμα επαρκής, παράγοντας για την ειρηνευτική διαδικασία.

Η επίσημη ισραηλινή αντίδραση υπήρξε αρνητική, όπως ήταν αναμενόμενο από μια ακροδεξιά κυβέρνηση που δεν αναζητεί ρεαλιστικές οδούς προς μια συμφωνία. Ο πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου κάλεσε τον πρόεδρο της Παλαιστινιακής Αρχής, Αμπού Μάζεν, για να του επισημάνει: «Ή οι διαπραγματεύσεις με εμάς ή η ενότητα με τη Χαμάς», δείχνοντας έτσι την ολοκληρωτική του περιφρόνηση στις βασικές προϋποθέσεις μιας πραγματικής ειρηνευτικής διαδικασίας. Μια συμφωνία με ένα μόνο μέρος των Παλαιστινίων, όποιο και αν είναι το ειδικό του βάρος, δεν θα είχε νόημα και θα κατέληγε σε αδιέξοδο. Συνέχεια ανάγνωσης

68 χρόνια από την εκτέλεση του Παντελή Πουλιόπουλου

Standard

Π. Πουλιόπουλος

Στο παλιό Δημαρχείο της γενέτειράς του Θήβας θα ζωντανέψουν απόψε, 68 χρόνια μετά, οι συγκλονιστικές στιγμές της εκτέλεσης του Π. Πουλιόπουλου και 106 Ακροναυπλιωτών συγκρατουμένων του στις 6 Ιουνίου 1943 στο Νεζερό της Λαμίας από τους Ιταλούς φασίστες, με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου του Βαγγέλη Σακκάτου Π. Πουλιόπουλος, ο θεμελιωτής του μαρξισμού στην Ελλάδα. Τα τετράδια της Ακροναυπλίας (εκδ. Δρόμων).

Πρόκειται για τις συζητήσεις που έγιναν στο κάτεργο της Ακροναυπλίας από το 1939 έως τις αρχές του 1942, ανάμεσα στην Ενιαία Οργάνωση Κομμουνιστών Διεθνιστών Ελλάδας (Π. Πουλιόπουλος) και την Κομμουνιστική Διεθνιστική Ένωση Ελλάδας (Α. Στίνας), για τα φλέγοντα ζητήματα της εποχής, όπως η δικτατορία της 4ης Αυγούστου, ο χαρακτήρας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο κοινωνικός χαρακτήρας της ΕΣΣΔ και η υπεράσπισή της στον επερχόμενο πόλεμο. Τις συζητήσεις αυτές κατέγραψε και διέσωσε ο Χρ. Αναστασιάδης, σύντροφος του Π. Πουλιόπουλου. Συνέχεια ανάγνωσης