H κρίσιμη κατάσταση του παρόντος

Standard

Στον καιρό των Μνημονίων: Η Αριστερά, η κυβέρνηση και το κίνημα-1 

Από τις 9 Αυγούστου, όταν έκλεισαν για καλοκαίρι τα «Ενθέματα», μέσα σε είκοσι μόνο μέρες, ήρθαν περίπου τα πάνω κάτω: η μνημονιακή συμφωνία, η ψήφισή της με απώλειες για την κυβερνητική πλειοψηφία, η παραίτηση της κυβέρνησης, η διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ, η προκήρυξη εκλογών. Παρά τη σαστισμάρα και την παγωμάρα, καθώς όλα αυτά και καταιγιστικά έγιναν και διόλου αδιάφορα –πολιτικά, προσωπικά, συναισθηματικά– είναι, θεωρούμε ότι είναι επείγον να τα συζητήσουμε και να τα αποτιμήσαμε. Απευθύναμε σε τέσσερις καλούς φίλους, παλιότερους και νεότερους, των «Ενθεμάτων», θέτοντάς τους τα δύο ερωτήματα που ακολουθούν. Τους ευχαριστούμε για την ανταπόκρισή τους, και ανοίγουμε τη συζήτηση, που θα συνεχίσουμε στα επόμενα φύλλα. Τα δύο ερωτήματα:

α) Ποια εκτιμάτε ότι είναι τα περιθώρια άσκησης αριστερής πολιτικής από μια μετεκλογική κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ στις νέες συνθήκες, που δημιουργούν η υπογραφή του Μνημονίου και η διάσπαση;

β) Ποια θεωρείτε βασικά «καθήκοντα» και άξονες δράσης για το αριστερό και ευρύτερο κίνημα, στις συνθήκες αυτές;

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

H κρίσιμη κατάσταση του παρόντος

της Αθηνάς Αθανασίου

Nτάνιελ Εγκνέους, «Κοκκινοσκουφίτσα», 2014

Nτάνιελ Εγκνέους, «Κοκκινοσκουφίτσα», 2014

Η πρόσφατη ήττα είναι μια στιγμή συντριβής για την Αριστερά και για τη δημοκρατία στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα, οι συνθήκες διάσπασης, με τα φαινόμενα οπαδοποίησης, τις κραυγές περί «προδοσίας», την οχύρωση σε εύκολες βεβαιότητες και την αδρανοποίηση της συλλογικότητας, δεν αφήνουν περιθώρια για συλλογικό αναστοχασμό και ανασύνταξη απέναντι στο βαρύ πλήγμα.

Η Αριστερά βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με αυτό που ο Βάλτερ Μπένγιαμιν ονόμασε «κρίσιμη κατάσταση του παρόντος», όπου κρίση δεν υφίσταται η καθεστηκυία τάξη αλλά οι δυνάμεις που εμπλέκονται στην ανατροπή της.

Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν σοβαρά περιθώρια αισιοδοξίας στο πλαίσιο ενός συντριπτικού συσχετισμού δυνάμεων και ενός σπαρασσόμενου πολιτικού υποκειμένου, η Αριστερά καλείται να αναμετρηθεί με το αν μπορεί να αποτρέψει τη μετατροπή της ήττας σε ευκαιρία ανασύνταξης των κατεστημένων δυνάμεων, αν και πώς η ήττα μπορεί να γίνει συνθήκη μιας πολιτικής δυνατότητας για τις δικές της κοινωνικές εκπροσωπήσεις.

Πρόκειται για αμείλικτα ερωτήματα με δεδομένο ότι η λογική του αντικοινωνικού μνημονίου είναι ακριβώς αποτρεπτική της άσκησης αυτόνομης πολιτικής, ασφαλώς με πνοή κοινωνικής δικαιοσύνης. Και πρόκειται για ερωτήματα που, αν και επιτακτικά, δεν μπορούν να απαντηθούν εκ των προτέρων, με καθησυχαστικές υποσχέσεις και βεβαιότητες, αλλά θα κριθούν από τον τρόπο που μια κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ θα κυβερνήσει απαντώντας ή αναδιατυπώνοντας αυτά τα ερωτήματα. Αυτός ο τρόπος θα δείξει τελικά αν εξαντλήθηκε ή όχι το πολιτικό κεφάλαιο του ΣΥΡΙΖΑ στις 13 Ιουλίου 2015.

Παρόλο που η στρατηγική του «έντιμου συμβιβασμού» εντός ευρωζώνης ηττήθηκε, υπό το βάρος ενός ωμού εκβιασμού, η φαινομενική αντίφαση στη στρατηγική του ΣΥΡΙΖΑ –ενάντια στη νεοφιλελεύθερη λιτότητα χωρίς έξοδο από την ευρωζώνη– συνιστά σημαντική διαλεκτική αντινομία που λειτούργησε ως πόρος αντινεοφιλελεύθερης πολιτικής και επέτρεψε στο Σύριζα να θέσει την πολιτική ατζέντα της διαπραγμάτευσης όχι με γνώμονα το ευρώ αλλά την προοπτική για μια δημοκρατική και κοινωνικά δίκαιη Ε.Ε. Η έξοδος που απεργάζεται η σκληροπυρηνική ορθοδοξία της Ε.Ε. θα υπέβαλλε μια κοινωνία ήδη εξουθενωμένη από την πενταετή λιτότητα σε μια δυσβάσταχτη οικονομική πίεση. Η κυβέρνηση εξαναγκάστηκε, ή επέλεξε εκβιαζόμενη, να αποφύγει αυτή τη σύγκρουση, για την ένταση της οποίας (εκτίμησε, και νομίζω ορθά ότι) δεν υπήρχε επαρκής προετοιμασία στην πλευρά της δικής μας διάταξης.

Η συμβατότητα της τωρινής διάρθρωσης της Ε.Ε. με τη δημοκρατία έδειξε τα όριά της, ωστόσο τα δεδομένα όρια της συγκυρίας στην απολυταρχική Ε.Ε. δεν παραπέμπουν στο «μονόδρομο» της εξόδου από τη ζώνη του ευρώ ως φυσική συνέπεια, όπως υποστηρίζει η ηγεσία της τάσης που αποσχίστηκε από το ΣΥΡΙΖΑ, όταν προβάλλει τον φετιχισμό του εθνικού νομίσματος ως συνώνυμο αριστερής πολιτικής, αλλά και όταν οικειοποιείται καταχρηστικά το 62% του δημοψηφίσματος.

Από την άλλη πλευρά, η απολογητική δικαιολόγηση μιας μνημονιακής συμφωνίας-αποτελέσματος εκβιασμού και η de facto μετατροπή του «ευρώ πάση θυσία» σε «ρεαλιστικό» πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ για τη «σωτηρία της πατρίδας» θα σημάνει την εκκωφαντική συντριβή του εγχειρήματος. Οι παρούσες συνθήκες επιβάλλουν και την ανασύσταση της στρατηγικής εντός της ευρωζώνης προκειμένου να αναχαιτιστούν οι συνέπειες της τιμωρητικής συνθηκολόγησης, και την χάραξη στρατηγικής για απεγκλωβισμό από τη λογική της υπερχρέωσης. Όσο κι αν η μνημονιακή συμφωνία προδιαγράφει τα όρια άσκησης αυτόνομης πολιτικής, μια κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ καλείται να αγωνιστεί για να εξαντλήσει τα περιθώρια άσκησης μιας πολιτικής αναχαίτισης, και μέσω μονομερών ενεργειών στους τομείς της φορολογίας, των εργασιακών σχέσεων και του τραπεζικού σύστηματος. Καλείται να αντισταθεί στη λογική της εθνικής «έκτακτης ανάγκης» υπερασπιζόμενη την κοινωνία και τη δημοκρατία, όσο κι αν είναι αμφίβολο εάν υπάρχουν –ή μπορούν να επινοηθούν– περιθώρια ελιγμών και ρωγμών μέσα στο ναρκοθετημένο πεδίο της ασφυκτικής εποπτείας.

Πάντως, Αριστερά δεν σημαίνει μόνο αντιμνημονιακή πολιτική, αλλά έναν ορίζοντα κοινωνικού μετασχηματισμού και γειωμένης αριστερής αντίληψης για την πολιτική. Το προγραμματικό στίγμα της κυβέρνησης τους προηγούμενους μήνες θα μπορούσε, κατά τη γνώμη μου, να είναι τολμηρότερο από αυτή την άποψη.

Αν υπάρχουν ακόμη ίχνη δυνατότητας συλλογικού στοχασμού και ανάταξης, ο ΣΥΡΙΖΑ θα πρέπει να εκπονήσει έναν οδικό χάρτη τακτικής και στρατηγικής για την Αριστερά σε συνθήκες σφοδρής καπιταλιστικής επίθεσης, για να ξανασυγκινήσει και να ξανακινητοποιήσει την κοινωνία, να ξανασυνδεθεί με τα κοινωνικά κινήματα, τα εγχειρήματα αλληλεγγύης και τους αγώνες των υπόλοιπων ευρωπαϊκών λαών, και να ανατάξει το χαρακτήρα μιας ανανεωτικής, κινηματικής και ριζοσπαστικής Αριστεράς με συλλογικές διαδικασίες δημοκρατικού διαλόγου και σύνθεσης.

Αν δεν είναι προφανής δυνατότητα, είναι σίγουρα αδήριτη ανάγκη, ιδιαίτερα αυτή τη στιγμή της συντριβής που οι κατεστημένες δυνάμεις ανασυντάσσονται και η ναζιστική Ακροδεξιά καραδοκεί.

Η Αθηνά Αθανασίου διδάσκει στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s