Η δικαιοσύνη, ο δικτάτορας και οι ανοιχτές πληγές της Γουατεμάλας

Standard

της Μαρίνας Δημητριάδου

Δύο απολύτως αντικρουόμενες εκδοχές της ιστορίας συναντιούνται τα τελευταία χρόνια στα δικαστήρια της Γουατεμάλας. Είκοσι χρόνια μετά τη λήξη του 36ετούς αιματηρότατου εμφυλίου πολέμου (1960-1996), άλλοτε παντοδύναμοι στρατιωτικοί από τη μία πλευρά, και επιβιώσαντες της γενοκτονίας ενάντια στον ιθαγενικό πληθυσμό από την άλλη, υπερασπίζονται δυο εντελώς διαφορετικές αφηγήσεις του παρελθόντος, που θυμίζουν τον τρόπο με τον οποίο σμιλεύτηκε η υπανάπτυξη και η αστάθεια σε κάποιες περιοχές του πλανήτη. Την περασμένη Δευτέρα 17/1, η νέα αναβολή της επανεκδίκασης του πρώην δικτάτορα της χώρας Ríos Montt και του επικεφαλής του των στρατιωτικών μυστικών υπηρεσιών Rodriguez Sanchez είναι ενδεικτική των εγγενών περιορισμών της κρατικής δικαιοσύνης να ανταποκριθεί στην αποστολή που της ανατέθηκε.

O Rios Montt κατά την διάρκεια της πρώτης δίκης του

O Rios Montt κατά την διάρκεια της πρώτης δίκης του

Ο Rios Montt, ντε φάκτο επικεφαλής του κράτους για 16 μήνες το 1982-83, κλήθηκε το 2012 σε δίκη, δώδεκα μέρες αφότου έληξε η θητεία του στο κοινοβούλιο, κι επομένως η κοινοβουλευτική του ασυλία, που απολάμβανε σχεδόν ακατάπαυστα από τη λήξη του εμφυλίου. Τον Μάρτη 2013 άρχισε μια πρωτοφανής για τα παγκόσμια χρονικά δίκη, καθώς για πρώτη φορά δικαζόταν αρχηγός κράτους κατηγορούμενος για γενοκτονία και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας εντός της χώρας του και όχι από διεθνές δικαστήριο. Η δίκη συγκέντρωσε διεθνές ενδιαφέρον και ελπίδες για δικαιοσύνη.

Η δίκη, που είχε και τηλεμετάδοση, έληξε τον Μάη 2013: μετά την ακρόαση πάνω από 90 μαρτύρων το δικαστήριο έκρινε ένοχο τον πρώην δικτάτορα για γενοκτονία και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας ενάντια στη εθνότητα Ισίλ (Ixil) των Μάγιας στον πετρελαιοπαραγωγό βορρά της χώρας. Συγκεκριμένα θεωρήθηκε ηθικός αυτουργός σφαγών που άφησαν 1.771 νεκρούς, εξανάγκασαν σε εκτοπισμό 29.000 άτομα, για βασανισμούς και 1.400 σεξουαλικές κακοποιήσεις γυναικών και κοριτσιών. Ο συγκατηγορούμενός του απαλλάχτηκε από τις κατηγορίες. Δέκα μέρες αργότερα, το Συνταγματικό Δικαστήριο ακύρωσε μέρος της διαδικασίας, αποδεχόμενο ένταση της υπεράσπισης, και ορίζοντας επανεκδίκαση. Η απόφαση αναβολής της δίκης την περασμένη Δευτέρα ήταν τρίτη στη σειρά.

Στο πλαίσιο των συμφωνιών ειρήνης για τη λήξη του εμφυλίου πολέμου το 1996, είχε σχηματιστεί η Επιτροπή για την Αποσαφήνιση της Ιστορίας υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, η οποία το 1999 εξέδωσε το πόρισμά της: ο εμφύλιος είχε αφήσει γύρω στους 200 χιλιάδες νεκρούς, 45 χιλιάδες αγνοούμενους και 100 χιλιάδες εκτοπισμένους, με τις δυνάμεις ασφαλείας και τις παραστρατιωτικές ομάδες που σχετίζονταν με αυτές να είναι υπεύθυνες για πάνω από το 93 τοις εκατό των παραβιάσεων. Γύρω στο 80 τοις εκατό των θυμάτων ανήκαν στον ιθαγενικό πληθυσμό των Μάγιας, που κατηγορούνταν ως υποστηριχτές των κομμουνιστών ανταρτών. Η επιτροπή κατέγραψε πάνω από 600 σφαγές, με αναφορές για γενοκτονία σε τέσσερις τουλάχιστον περιοχές, και κατέληξε ότι το κράτος ήταν υπεύθυνο για συστηματική άσκηση βίας που περιλάμβανε ομαδικούς τάφους, εκτελέσεις με συνοπτικές διαδικασίες, σεξουαλική βία, εξαναγκαστικές εξαφανίσεις, εξαναγκαστικές υιοθετήσεις, απαγωγές και εξαναγκαστική συμμετοχή σε σώματα ασφαλείας.

Η πλευρά των αρνητών της γενοκτονίας στη Γουατεμάλα δεν θα μπορούσε να συνοψιστεί καλύτερα από τη δήλωση του πρώην προέδρου της χώρας, Otto Perez Molina, που υπέβαλλε την παραίτησή του τον Σεπτ. 2015 μετά από μαζικές διαδηλώσεις και βρίσκεται προφυλακισμένος για διαφθορά: «Εδώ δεν υπήρξε γενοκτονία. Εδώ αυτό που υπήρξε ήταν μια εσωτερική ένοπλη σύγκρουση που έφερε στη χώρα το αντάρτικο και στην οποία ήθελαν να εμπλέξουν τις φυλές των Μάγιας». Ο πρώην στρατηγός, ένας από τους διάσημους απόφοιτους της Σχολής των Αμερικών,* ήταν και ο ίδιος διοικητής στρατιωτικής βάσης το 1982 στον βορρά και έχει κατηγορηθεί από οργανώσεις ανθρωπινών δικαιωμάτων για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας (βλ. «Οι ΗΠΑ του Ψυχρού Πολέμου και η σημερινή Γουατεμάλα», Ενθέματα 5.2.2012).

Κι ο δικαστικός αγώνας για την ιστορία συνεχίζεται. Στις 6/1 συνελήφθησαν 14 υψηλόβαθμοι στρατιωτικοί που έχουν σχέση με τα ευρήματα στη βάση του Cobán: 533 πτώματα σε 84 μαζικούς τάφους με εμφανή σημάδια βασανισμού. Ενώ οι περισσότερες στρατιωτικές βάσεις έκλεισαν μετά τον εμφύλιο, η συγκεκριμένη συνεχίζει τη λειτουργία της και μάλιστα το 2006 μετονομάστηκε σε Περιφερειακό Τμήμα Εκπαίδευσης για Επιχειρήσεις Διατήρησης της Ειρήνης, εκπαιδεύοντας στρατιωτικούς από διάφορες χώρες υπό την αιγίδα του ΟΗΕ!

Στις 1/2 αναμένεται να αρχίσει η πρώτη δίκη στα παγκόσμια χρονικά όπου ένα εθνικό δικαστήριο θα εξετάσει υπόθεση σεξουαλική δουλείας. Το 1982 στρατιώτες σκότωσαν ή εκτόπισαν κοινοτικούς αρχηγούς της εθνότητας Q’eqchi’ των Μάγιας που ζητούσαν τίτλους ιδιοκτησίας προκαλώντας τη μήνι των μεγαλογαιοκτημόνων οι οποίοι τους κατηγόρησαν για συμμετοχή στο αντάρτικο. Οι στρατιώτες υποχρέωσαν σε οικιακή και σεξουαλική δουλεία τις γυναίκες τους, κάποιες για 6 χρόνια μέχρι το κλείσιμο τη βάση. Ο κατηγορούμενος διοικητής της βάσης, ισχυρίζεται ότι ποτέ δεν υπηρέτησε σε αυτήν!

Η Μαρίνα Δημητριάδου είναι ιστορικός

* Στη Σχολή των Αμερικών οι ΗΠΑ εκπαίδευαν σε μεθόδους βασανισμού και ανορθόδοξου πολέμου στρατιωτικούς από όλη τη Λατινική Αμερική, κάποιοι από τους οποίους διέπρεψαν ως δικτάτορες.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Η δικαιοσύνη, ο δικτάτορας και οι ανοιχτές πληγές της Γουατεμάλας

  1. Πίνγκμπακ: Η δικαιοσύνη, ο δικτάτορας και οι ανοιχτές πληγές της Γουατεμάλας | Ώρα Κοινής Ανησυχίας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s