Η Θάτσερ πέθανε, αλλά ο θατσερισμός ζει

Standard

ΜΑΡΓΚΑΡΕΤ ΘΑΤΣΕΡ (1925-2013)

thatcher«Η Θάτσερ πέθανε, ζήτω ο θατσερισμός!» θα μπορούσε να αναφωνήσει κάποιος θιασώτης των ιδεών της, παραφράζοντας τη γνωστή ρήση. Τι συνέπειες είχε η διακυβέρνηση της σιδηράς κυρίας στη Βρετανία και όλο τον κόσμο, ποια ίχνη άφησε στην κοινωνία, ποια είναι η ιδεολογική κληρονομιά που μας άφησε. Προσπαθώντας να απαντήσουμε τέτοια ερωτήματα, δημοσιεύουμε σήμερα αποσπάσματα από τρία πολεμικά αλλά και πλούσια σε ιδέες κείμενα.

To πρώτο με τίτλο «An obituary from below» δημοσιεύθηκε ηλεκτρονικά στο περιοδικό «jacobin» (jacobinmag.com) και είναι γραμμένο από τον βρετανό μαρξιστή Richard Seymour  γνωστό από το μπλογκ Lenin’s Tomb (εδώ δημοσιεύουμε, λόγω χώρου, μικρά  μόνο αποσπάσματα). Το δεύτερο με τίτλο «Thatcher — neoliberalism’s willing tool» δημοσιεύθηκε στο μπλογκ των εκδόσεων Verso (9.4.2013). Η Lynne Segal είναι  φενινίστρια και διδάσκει ψυχολογία και σπουδές φύλου στο Birkbeck College στο Λονδίνο. Το τρίτο είναι η ομιλία στο Βρετανικό Κοινοβούλιο της Glenda Jackson (1936), ηθοποιού και βουλευτίνας του Εργατικού Κόμματος, από το 1992 και εξής στην ευρύτερη περιοχή του Λονδίνου – μια ομιλία που προκάλεσε αίσθηση· μπορείτε να την παρακολουθήσετε στο youtube.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 Η αυστηρή «μητέρα» του βρετανικού έθνους

του Ρίτσαρντ Σέιμουρ

μετάφραση Ε. Λούπης

 margaretΟι νεκρολογίες ασχολούνται με τα επιτεύγματα και τις αρετές του τεθνεώτος. Τα επιτεύγματα της Θάτσερ είναι αδιαμφισβήτητα. Υπήρξε ένας «Σύγχρονος Ηγεμόνας» της Δεξιάς: σε μια στιγμή μεγάλης κρίσης για τους Συντηρητικούς κατάφερε να αποκτήσει τον έλεγχο, ανασυνθέτοντας τη ρευστότητα που επικρατούσε. Μετασχημάτισε ριζικά το κράτος, τα κόμματα και την πολιτική, καθώς και την οικονομία, θεσμοποιώντας μια μορφή νεοφιλελεύθερης διακυβέρνησης σχεδόν άτρωτη εκ των έσω.

Μια τέτοια περιγραφή των επιτευγμάτων της Θάτσερ, ωστόσο, καθιστά ολοφάνερα τα προβλήματα των καθιερωμένων νεκρολογιών: τα σημαντικότερα επιτεύγματα της εκλιπούσας είναι, ταυτόχρονα, και εκείνα που την έκαναν τόσο διαβόητη και αποκρουστική. Η ενεργητικότητα, η ασπλαχνία και ο πολιτικός της δόλος ενσαρκώθηκαν σε τόσο φανατικές και ακραία ταξικές πολιτικές  που δύσκολα μπορεί να τις θαυμάσει κανείς. Ανακαλώντας τα συντρίμμια εκείνης της εποχής, σε κυριεύει το αίσθημα του τρόμου. 

Εκτός των άλλων, εστιαζόμενοι στις ικανότητες και τις επιτυχίες της Θάτσερ, υπάρχει ο κίνδυνος να υπερτιμήσουμε τον ρόλο του ηγέτη. Η Θάτσερ πέτυχε όχι μόνο επειδή μπόρεσε να δημιουργήσει μια ευρεία συμμαχία,  που εξέφραζε επιχειρηματικά συμφέροντα και λαϊκές προσδοκίες, με τα μικροαστικά στρώματα και τη «νέα μεσαία τάξη» στον ρόλο του στυλοβάτη, αλλά  και χάρη σε μια σειρά θεσμικές δυνάμεις: από τον Τύπο μέχρι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η δύναμή της, επίσης, πήγαζε από τις αδυναμίες, τον κατακερματισμό και τη λιποψυχία των αντιπάλων της.

Αν και δεν θα την έλεγες ακριβώς χαρισματική –με την επιτηδευμένη προφορά, τα αργόσυρτα, βαριά της φωνήεντα και το βλέμμα ζόμπι που κάπου κάπου  το μαλάκωνε μια γκριμάτσα– η Θάτσερ θεωρούνταν ιδιοφυής και παθιασμένη πολιτικός.  Πάνω απ’ όλα, είχε την ικανότητα να μεταφράζει τα αφηρημένα και ενίοτε φαιδρά δόγματα της αγοράς του Φρίντριχ Χάγιεκ και του Μίλτον Φρίντμαν, στη γλώσσα της κοινής λογικής. Ακόμα και με αυτή την ψεύτικη αριστοκρατική προφορά, είχε την ικανότητα να μιλάει στην καρδιά των απλών ανθρώπων.

Εξηγώντας την ανάγκη να γίνουν περικοπές, επέμενε πως το κράτος –μακριά από πολυσύνθετους ορισμούς του– δεν ήταν παρά ένα νοικοκυριό ή ένα μικρομάγαζο: δεν μπορούμε να ξοδεύουμε περισσότερα από όσα εισπράττουμε, και όταν τα πράγματα είναι δύσκολα πρέπει να σφίγγουμε το ζωνάρι. Η υπόσχεσή της, ότι θα περάσουμε σκληρές μέρες μέχρι να επιστρέψουν ξανά τα παλιά καλά χρόνια, ερχόταν να δέσει με κάποια από τα πιο παραδοσιακά στοιχεία της λαϊκής κουλτούρας. Συνέδεσε, πολύ επιδέξια, τον εαυτό της με την αντίληψη πως οι Βρετανοί έχουν «κότσια», επανακτώντας σε συμβολικό επίπεδο τη χαμένη δόξα της αυτοκρατορίας μέσω της περιπέτειας  στα Φόκλαντς. Φιλοτέχνησε, επίσης, με εξαιρετική ευφυΐα την πολιτική της εικόνα. Παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως την προστάτιδα αλλά και σκληρή «μητέρα» του έθνους, άγγιζε ένα μαζοχιστικό στοιχείο της αγγλικής μεσοαστικής κουλτούρας: Έλεγε, κατά βάθος, ότι η κρίση επήλθε επειδή είμαστε πολύ μαλακοί, πάρα πολύ επιεικείς με τους εαυτούς μας. Γη και σποδός, σαπρία και σκώληξ: πρέπει να εξιλεωθούμε απ’ τις αμαρτίες μας προκειμένου να ξανάρθουν οι παλιές καλές μέρες.

Και βέβαια, υπήρχε μια λύση για όλα τα δεινά: Αφήστε την πειθαρχία της αγοράς να κάνει τη δουλειά της· αφήστε τις κακές εταιρείες να καταστραφούν και τις καλές να θριαμβεύσουν· αφήστε τον εργατικό και τον καινοτόμο άνθρωπο να προκόψει. Σύντομα η ανάπτυξη θα επέστρεφε, όπως και η απασχόληση, και το βιοτικό επίπεδο θα αυξανόταν. Με τον τρόπο αυτό, η Θάτσερ προσέφερε μια  διάγνωση ξεκάθαρη, που άγγιζε τον κόσμο, και η οποία κατέληγε  σε «αυτονόητες» λύσεις, με ένα σύνολο αξιών που τις στήριζαν. Και, ακόμα, αξιοποίησε τις διαιρέσεις και αδυναμίες του «αντιπάλου». Ήξερε πως οι ηγέτες των συνδικάτων δεν ήταν έτοιμοι για μια μετωπική σύγκρουση και ήξερε πως οι περίσσοτερες απεργίες διεξάγονταν σε μια στενή, «οικονομικο-συντεχνιακή» βάση. Γνώριζε πως οι πράξεις αλληλεγγύης έφθιναν, όπως έφθινε και η επιρροή της Αριστεράς μέσα στα συνδικάτα. Σε αυτό το πλαίσιο, ακριβώς, μπορούσε να λέει ότι οι απεργοί βλάπτουν τους συναδέλφους, αντί να προωθούν τα συμφέροντά τους.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s