Παράξενο κύμα

Standard

ΝΕΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

Έχοντας σαν σημείο αναφοράς τον Γκοντάρ, ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, που έφυγε από τη ζωή πριν δύο εβδομάδες, κατάφερε να φέρει στον ελληνικό κινηματογράφο –και μιλάω για τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, την περίοδο που χιλιόμετρα φιλμ είχαν επιβαρυνθεί από μια αόριστη πολιτικολογία– έναν αέρα εκλεπτυσμένης ελαφράδας, ο οποίος συνέχισε να είναι καλοδεχούμενος, τουλάχιστον μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’90, όταν ακόμη τα κινηματογραφικά πράγματα ήταν κάπως άτσαλα, και γι’ αυτό ίσως άκρως ενδιαφέροντα, δηλαδή λίγο πριν τις ταινίες του Γιάνναρη, πολύ πριν το παράξενο ελληνικό σινεμά, πολύ προτού πεθάνει ακόμη και αυτό, το παράξενο ελληνικό κύμα.

Σκηνή από την ταινία του Νίκου Παναγιωτόπουλου "Τα Χρώματα Της Ίριδος" (1975)

Σκηνή από την ταινία του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Τα Χρώματα Της Ίριδος» (1975)

Ο Παναγιωτόπουλος δεν είχε ποτέ την πολιτική οξύτητα του Γκοντάρ, ήταν περισσότερο ένας στρογγυλεμένος Γκοντάρ (αρκεί να δει κανείς τα πλάνα του, με την εμφανή τους «στρογγυλάδα») και, επειδή δεν κατάφερε ν’ ακολουθήσει με απόλυτη επιτυχία το πρόγραμμα «Αστός εναντίον αστών», κατέληξε να μας δώσει κάτι που είχαμε πραγματικά ανάγκη, κάτι που μας λείπει ακόμη και σήμερα, τώρα που οι πλέον απολίτικες ταινίες χαρακτηρίζονται ως πολιτικές αλληγορίες, και οι ακριβές παραγωγές θεωρούνται κατορθώματα τεχνικής αρτιότητας (αν και ομολογώ πως, έπειτα από τόσα χρόνια, ακόμα δεν έχω καταλάβει τι σημαίνει «τεχνική αρτιότητα»).

Τουλάχιστον στον Παναγιωτόπουλο ήταν το ίδιο το πράγμα που έβλεπες, επιτηδευμένο ή εύστροφο, αβαθές ή όχι, κωμικό ή βαρετά σινεφιλικό, δανεικό ή ντόπιο, με αποτέλεσμα να γίνεται συχνά ενοχλητικό, επειδή μάλλον ποτέ δεν κολάκευε τον θεατή, καθώς ποτέ δεν του προσέφερε εκείνο το βάθος που απαιτούσε ο θεατής απ’ τον εαυτό του, ειδικά μάλιστα όταν ο θεατής έπαιρνε τον εαυτό του πολύ στα σοβαρά.

Για να είμαι ειλικρινής (όσο μπορώ), η αγάπη μου για τον Παναγιωτόπουλο είχε ισχύ, αλλά όχι διάρκεια, και η αλήθεια είναι πως δεν είδα καμία από τις ταινίες που γύρισε μετά το Delivery (2004), και όταν ξαναείδα τους Τεμπέληδες της εύφορης κοιλάδας (1978) δεν ικανοποιήθηκα όσο την πρώτη φορά, αν και εξακολουθώ να του είμαι ευγνώμων, γιατί μου γνώρισε τον Αλμπέρ Κοσερί, τον συγγραφέα που έγραψε το ομότιτλο βιβλίο στο οποίο βασίστηκε η ταινία.

Ωστόσο δεν μπορώ να μην αναφέρω εκείνη την κεντρική σκηνή από την πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία Τα Χρώματα της Ίριδος (1974), η οποία συνοψίζει ακριβέστατα την άποψή μου για τον ελληνικό κινηματογράφο: κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων ενός διαφημιστικού σποτ σε μια παραλία, ένας άντρας, με κοστούμι και ομπρέλα, παρεμβάλλεται στο πλάνο, διακόπτοντας το και, αφού στέκεται για λίγο απορημένος μπροστά στην κάμερα, ζητά συγγνώμη, κάνει στροφή, και με σταθερό βήμα, κρατώντας την ομπρέλα του, προχωρά προς τη θάλασσα και βυθίζεται.

Δεν ξέρω αν ήταν μια εσκεμμένη επιλογή ή όχι, αλλά εκείνος ο βυθιζόμενος άντρας ήταν ο Κώστας Σφήκας, ο πιο οριακός Έλληνας κινηματογραφιστής κατά τη γνώμη μου, και αφού έχω κι εγώ την τάση να υποκύπτω σε αλληγορίες και μεταφορές, δεν μπορώ να μην δω τη σκηνή σαν μια μεταφορά του τρόπου με τον οποίο υποδέχεται το ντόπιο κινηματογραφικό συνάφι οτιδήποτε διαφορετικό: καταπίνοντάς το.

Από κάπου έμαθα πως ο Παναγιωτόπουλος έπαθε έμφραγμα λίγο πριν μπει στο ασανσέρ για ν’ ανέβει στο διαμέρισμά του, αν και είμαι σίγουρος πως τελικά τα κατάφερε και μπήκε στο ασανσέρ και απλά δεν ξαναβγήκε, ή βγήκε, λίγο αργότερα, κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, μέσα απ’ το κύμα, πιθανότατα βρεγμένος.

Δεν βρίσκω λόγο να τον αποχαιρετήσω λοιπόν.

Κωνσταντίνος Χατζηνικολάου

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s